İş Artışı ve İş Eksilişi: %10-%20 Sınırı ve Yüklenici Hakları (2026)

İş artışı, kamu ihale sözleşmesinin uygulanması sırasında öngörülemeyen durumlar nedeniyle sözleşme kapsamındaki işin artırılmasının zorunlu hâle gelmesidir. 4735 sayılı Kanun’un 24. maddesine göre anahtar teslimi götürü bedel yapım işlerinde sözleşme bedelinin %10’una, birim fiyat teklif alınan mal, hizmet ve yapım işlerinde ise %20’sine kadar iş artışı aynı yükleniciye yaptırılabilir. Birim fiyat sözleşmeyle yürütülen yapım işlerinde Cumhurbaşkanı bu oranı sözleşme bazında %40’a kadar artırmaya yetkilidir. Ancak artışın sözleşmeye esas proje veya iş tanımı içinde kalması ve idareyi külfete sokmaksızın asıl işten ayrılmasının teknik veya ekonomik olarak mümkün olmaması gerekir. İşin bu sınırlar içinde tamamlanamayacağının anlaşılması hâlinde artış yapılmaksızın hesabın genel hükümlere göre tasfiyesi gündeme gelir. İş eksilişinde ise sözleşme bedelinin %80’inden daha düşük bedelle tamamlanacağı anlaşılan işlerde yüklenici işi bitirmek zorundadır; yükleniciye yaptığı gerçek giderlerin yanında, sözleşme bedelinin %80’i ile sözleşme fiyatlarıyla yaptığı iş tutarı arasındaki farkın %5’i geçici kabul tarihindeki fiyatlar üzerinden yüklenici kârına karşılık olarak ödenir.

📅 Son güncelleme: 26 Ağustos 2026

İş artışı nedir?

İhalelerde esas olan işin, ihale dokümanı ve sözleşmede belirlenen kapsam ve bedel çerçevesinde tamamlanmasıdır.

Ancak sözleşmenin uygulanması sırasında başlangıçta öngörülemeyen teknik veya fiilî durumlar ortaya çıkabilir ve sözleşme konusu işin artırılması zorunlu hâle gelebilir.

4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanununun 24. maddesi bu durumda aynı yükleniciye ilave iş yaptırılabilmesine sınırlı şekilde izin vermektedir.

İş artışı idarenin sınırsız biçimde yeni iş ekleme yetkisi değildir.

İş artışı için hangi şartlar gerekir?

4735 sayılı Kanun uyarınca iş artışının temel koşulları şunlardır:

• Öngörülemeyen bir durum ortaya çıkmalıdır.
• İlave iş sözleşmeye esas proje veya iş tanımı içinde kalmalıdır.
• İlave işin asıl işten ayrılması teknik veya ekonomik olarak idareyi külfete sokmalıdır.
• Kanundaki oransal sınırlar aşılmamalıdır.

Dolayısıyla idarenin ihale aşamasında öngörebileceği veya baştan ihale kapsamına alması gereken tamamen ayrı bir işin sonradan “iş artışı” adı altında mevcut yükleniciye verilmesi mümkün değildir.

İş artışı oranları nedir?

4735 sayılı Kanunun 24. maddesinde sözleşme türüne göre farklı oranlar belirlenmiştir.

Karma sözleşmelerde ise götürü bedel ve birim fiyat teklif alınan iş kısımları bakımından Kanunda öngörülen sınırlar ayrı ayrı dikkate alınır.

%40 iş artışı otomatik olarak uygulanabilir mi?

Hayır.

Birim fiyat yapım işlerinde %40, yüklenicinin veya idarenin kendiliğinden kullanabileceği genel bir oran değildir.

4735 sayılı Kanun, Cumhurbaşkanına birim fiyat sözleşmeyle yürütülen yapım işlerinde normal %20 sınırını sözleşme bazında %40’a kadar artırma yetkisi vermektedir.

Dolayısıyla somut sözleşme bakımından böyle bir karar bulunmadan %20 sınırının aşılamayacağı dikkate alınmalıdır.

İş artışı yapılınca ek kesin teminat alınır mı?

Evet.

4735 sayılı Kanunun 12. maddesine göre sözleşme bedelinde artış meydana gelmesi hâlinde artış tutarının %6’sı oranında ek kesin teminat alınır.

Bu teminat, mevzuatta kabul edilen teminat değerlerinden biriyle karşılanabilir.

Fiyat farkı nedeniyle hesaplanan ek kesin teminatın hakedişlerden kesinti yoluyla karşılanmasına ilişkin özel hüküm de bulunmaktadır. :contentReference[oaicite:1]{index=1}

Teminat rejiminin tamamı için Kamu İhalesinde Teminat 2026 rehberimizi inceleyebilirsiniz.

İş artışı süre uzatımı sağlar mı?

Burada sözleşme türüne göre dikkatli değerlendirme yapılmalıdır.

4735 sayılı Kanunun 24. maddesinde ilave işlerin “süre hariç sözleşme ve ihale dokümanındaki hükümler çerçevesinde” aynı yükleniciye yaptırılabileceği düzenlenmiştir.

Bu ifade, artışın süre bakımından ayrıca değerlendirilmesi gerektiğini gösterir.

Örneğin hizmet işlerinde uygulanacak Genel Şartnamede, iş artışı hâlinde işin süresinin artışla orantılı olarak ilgili kısım veya işin tamamı için uzatılmasına ilişkin hükümler bulunabilir. Yapım işlerinde ise proje değişikliğinin iş süresini etkilediği hâllerde yüklenicinin süre talebi idarece değerlendirilir. :contentReference[oaicite:2]{index=2}

Bu nedenle;

“İş artışı olursa süre kesinlikle uzamaz.”

veya

“İş artışı olunca süre otomatik uzar.”

şeklindeki iki yaklaşım da her sözleşme için doğru değildir.

Sözleşme türü, artışın iş programına etkisi ve uygulanacak genel şartname birlikte incelenmelidir.

Süre uzatımı konusunda Süre Uzatımı ve Gecikme Cezası 2026 rehberimizi inceleyebilirsiniz.

İş artışı sınırı içinde iş tamamlanamazsa ne olur?

4735 sayılı Kanunun 24. maddesine göre işin kanuni artış sınırları içinde tamamlanamayacağının anlaşılması hâlinde artış yapılmaksızın hesabın genel hükümlere göre tasfiye edilmesi gerekir.

Ancak bu durum yüklenicinin istediği anda işi bırakabileceği anlamına gelmez.

Kanunda, işin tamamının ihale dokümanı ve sözleşme hükümlerine uygun şekilde yerine getirilmesine ilişkin özel yükümlülük bulunmaktadır.

Bu nedenle iş artışı sınırının aşılacağı fark edildiğinde;

• gerçekleşen iş miktarı,
• kalan iş,
• artış oranı,
• yeni fiyatlar,
• hakedişler,
• tasfiye hesabı

birlikte değerlendirilmelidir.

Fesih ve tasfiye süreci için Kamu İhale Sözleşmesinde Fesih ve Tasfiye rehberimizi inceleyebilirsiniz.

İş eksilişi nedir?

İş eksilişi, sözleşmede başlangıçta öngörülen iş miktarının uygulama sırasında azalması ve sözleşmenin daha düşük bedelle tamamlanmasıdır.

4735 sayılı Kanun iş eksilişini de yüklenici açısından belirli bir sınır ve tazminat sistemiyle düzenlemiştir.

Kritik eşik sözleşme bedelinin %80’idir.

İş sözleşme bedelinin %80’inden düşük bedelle tamamlanırsa ne olur?

İşin sözleşme bedelinin %80’inden daha düşük bedelle tamamlanacağı anlaşılırsa yüklenici işi bitirmek zorundadır.

Ancak yükleniciye;

• yapmış olduğu gerçek giderler ve
• yüklenici kârına karşılık olmak üzere özel bir %5 ödeme

yapılması öngörülmüştür.

%5 ödeme şu fark üzerinden hesaplanır:

Sözleşme bedelinin %80’i – sözleşme fiyatlarıyla yapılan iş tutarı

Bu farkın %5’i, geçici kabul tarihindeki fiyatlar üzerinden yükleniciye ödenir. :contentReference[oaicite:3]{index=3}

%5 ödeme nasıl hesaplanır?

Örneğin ilk sözleşme bedelinin 100.000.000 TL olduğunu ve işin sözleşme fiyatlarıyla 60.000.000 TL seviyesinde tamamlandığını varsayalım.

Sözleşme bedelinin %80’i:

100.000.000 × %80 = 80.000.000 TL

Fark:

80.000.000 − 60.000.000 = 20.000.000 TL

Yüklenici kârına karşılık ödeme:

20.000.000 × %5 = 1.000.000 TL

Kanun ayrıca yüklenicinin yapmış olduğu gerçek giderlerin de ödenmesini öngörmektedir.

Dolayısıyla %5 ödeme, “bütün kaybın yalnızca %5’i ödenir” şeklinde anlaşılmamalıdır.

Gerçek giderler nelerdir?

Gerçek giderlerin kapsamı somut sözleşmeye göre belirlenir.

Yüklenicinin işin eksiltilen bölümüyle bağlantılı olarak yaptığı ve artık karşılığını alamadığı;

• hazırlık giderleri,
• mobilizasyon giderleri,
• işe özgü bazı maliyetler,
• belgelenebilir diğer doğrudan giderler

değerlendirmeye konu olabilir.

Ancak giderlerin gerçekten yapılmış olması, iş eksilişiyle bağlantılı bulunması ve belgelenebilmesi gerekir.

%80 sınırı neye göre hesaplanır?

Kanunun kullandığı temel kavram sözleşme bedelidir.

Bu nedenle hesap yapılırken ilk sözleşme bedeli, sözleşme fiyatlarıyla yapılan iş tutarı ve varsa sözleşme bedelini etkileyen kanuni işlemler doğru şekilde ayrıştırılmalıdır.

Özellikle fiyat farkı ödemeleri ile iş artışı tutarlarının aynı şey olmadığı unutulmamalıdır.

Yeni birim fiyat nasıl belirlenir?

İş artışı kapsamında sözleşmede fiyatı bulunmayan yeni bir iş kalemi ortaya çıkabilir.

Yapım işlerinde yeni birim fiyatın tespiti Yapım İşleri Genel Şartnamesindeki özel usule göre yapılır.

Yeni fiyatın;

• yüklenici ve idare tarafından birlikte değerlendirilmesi,
• mevzuatta belirlenen analiz ve rayiç sırasına göre oluşturulması,
• tutanakla kayıt altına alınması

gerekir.

Yeni fiyat tespitine katılmayan yüklenicinin uyuşmazlığı yazılı olarak ortaya koyması önemlidir.

İş artışı ve iş eksilişi YFK’ye götürülebilir mi?

Yapım ve yapımla ilgili danışmanlık hizmet sözleşmelerinde sözleşmenin uygulanmasından doğan uyuşmazlıklarda 4735 sayılı Kanunun Ek 1 ve Ek 2. maddelerindeki Yüksek Fen Kurulu sistemi ayrıca değerlendirilmelidir.

Özellikle;

• yeni fiyat,
• iş programı,
• süre uzatımı,
• ilave işler,
• iş eksilişleri

gibi uyuşmazlıklar YFK sürecinin konusu olabilir.

Yüklenici itirazını kesin kabul aşaması tamamlanmadan idareye yazılı olarak yapar; idare başvuruyu en geç 30 gün içinde YFK’ye gönderir ve Kurul en geç 60 gün içinde karar verir.

Ayrıntılı süreç için Yüksek Fen Kurulu Başvurusu 2026 rehberimizi inceleyebilirsiniz.

İş artışı veya eksilişine nasıl itiraz edilmelidir?

Eski uygulamadaki;

“Hakedişe belirli ihtirazi kayıt cümlesi yazılmazsa bütün haklar kaybedilir.”

şeklindeki mutlak yaklaşım güncel durumu tam olarak yansıtmamaktadır.

Geçici hakedişlere ilişkin ihtirazi kayıt sistemi 2023 yılında Danıştay kararları ve Kamu İhale Kurulunun 2023/DK.D-210 sayılı kararı sonrasında önemli değişiklik geçirmiştir.

Ancak bu gelişme yazılı itiraz ihtiyacını ortadan kaldırmaz.

Yüklenici;

• iş artışı oranına,
• yeni fiyat hesabına,
• iş eksilişi tutarına,
• %5 ödeme hesabına,
• hakedişe yansıtılmayan kalemlere

ilişkin itirazını açık ve belgeli biçimde idareye bildirmelidir.

İhtirazi kayıt ve hakediş itirazı konusunda İhtirazi Kayıt, Fiyat Farkı ve Revize İş Programı rehberimizi inceleyebilirsiniz.

İş artışı bedeli ödenmezse ne yapılır?

İş artışı veya yeni birim fiyat nedeniyle yükleniciye eksik ödeme yapılmışsa doğrudan tek bir dava yolundan söz etmek doğru değildir.

Öncelikle;

• sözleşmenin türü,
• uyuşmazlığın yapım işi olup olmadığı,
• YFK görev alanı,
• kesin kabul aşaması,
• hakediş ve kesin hesap itirazları,
• zamanaşımı

birlikte değerlendirilmelidir.

YFK kapsamındaki uyuşmazlıklarda özel başvuru sistemi dikkate alınmalı; uyuşmazlık çözülemezse görevli adli yargı mercii somut dosyaya göre belirlenmelidir.

İş artışında fiyat farkı nasıl etkilenir?

İş artışı ile fiyat farkı birbirinden farklı kavramlardır.

İş artışı sözleşme kapsamındaki iş miktarının artmasını ifade ederken fiyat farkı, sözleşmede öngörülen formül ve endeksler uyarınca bedelin ekonomik değişimini yansıtır.

İlave işlerin;

• hangi ayda gerçekleştirileceği,
• hangi yeni birim fiyatla hesaplanacağı,
• hangi iş programına tabi olduğu

fiyat farkı hesabını da etkileyebilir.

Teknik hesap için Fiyat Farkı Hesabı 2026 rehberimizi inceleyebilirsiniz.

İş artışı ve eksilişinde yüklenici için kontrol listesi

• İş artışının gerçekten öngörülemeyen bir durumdan kaynaklanıp kaynaklanmadığını kontrol edin.
• İlave işin sözleşmeye esas proje veya iş tanımı içinde kalıp kalmadığını belirleyin.
• %10, %20 veya varsa özel %40 sınırını hesaplayın.
• İlave iş için yazılı idare talimatı veya olur bulunmasını sağlayın.
• Yeni fiyat gerekiyorsa usulüne uygun tutanak düzenlenmesini takip edin.
• İş artışının süreye etkisini ayrıca değerlendirin.
• Ek kesin teminatı kontrol edin.
• İş eksilişinde %80 eşiğini hesaplayın.
• %5 ödeme ve gerçek giderleri ayrıca hesaplayın.
• Hakediş ve kesin hesap uyuşmazlıklarını yazılı olarak kayda geçirin.
• YFK kapsamı ve kesin kabul sınırını kontrol edin.

Sık yapılan hatalar

• Her ilave işi iş artışı kabul etmek: Kanundaki proje/iş tanımı ve ayrılmazlık şartları aranır.
• %40 sınırını otomatik uygulamak: Bu oran yalnızca Cumhurbaşkanının sözleşme bazında artırma yetkisinin kullanıldığı birim fiyat yapım işlerinde gündeme gelir.
• Sözlü talimatla ek iş yapmak: Yazılı kayıt bulunmaması bedel uyuşmazlığında ciddi ispat sorunu yaratabilir.
• İş artışının süreye etkisini hiç değerlendirmemek: Sözleşme türüne ve genel şartnameye göre süre ayrıca ele alınmalıdır.
• %5 ödemeyi yanlış matrah üzerinden hesaplamak: Matrah, sözleşme bedelinin %80’i ile sözleşme fiyatlarıyla yapılan iş tutarı arasındaki farktır.
• Gerçek giderleri %5’in içinde sanmak: Kanunda gerçek giderler ayrıca, %5 ödeme ise yüklenici kârına karşılık olarak düzenlenmiştir.
• Eski ihtirazi kayıt şeklini mutlak şart kabul etmek: 2023 sonrası uygulama dikkate alınmalıdır.
• İş artışı bedeli ödenmezse doğrudan dava açmak: Yapım işlerinde YFK ve kesin kabul süreci ayrıca incelenmelidir.
• Ek kesin teminatı gözden kaçırmak: Sözleşme bedelindeki artış üzerinden %6 ek kesin teminat doğabilir.

İhale sözleşmelerinden kaynaklanan uyuşmazlıkların genel çerçevesi için İhale Hukuku hizmet sayfamızı inceleyebilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

İş artışı hangi oranda yapılabilir?

Anahtar teslimi götürü bedel yapım işlerinde sözleşme bedelinin %10’una, birim fiyat teklif alınan mal, hizmet ve yapım işlerinde %20’sine kadar iş artışı yapılabilir.

Birim fiyat yapım işinde %40 iş artışı yapılabilir mi?

Cumhurbaşkanı, birim fiyat sözleşmeyle yürütülen yapım işlerinde %20 oranını sözleşme bazında %40’a kadar artırmaya yetkilidir. Böyle bir karar bulunmadan %40 genel sınır olarak uygulanmaz.

İş artışı için hangi şartlar gerekir?

İş artışının öngörülemeyen durum nedeniyle zorunlu olması, sözleşmeye esas proje veya iş tanımı içinde kalması ve asıl işten ayrılmasının idareyi teknik veya ekonomik açıdan külfete sokması gerekir.

İş artışında süre otomatik uzar mı?

Her sözleşme için tek bir cevap yoktur. Kanun ilave işlerin “süre hariç” aynı şartlarla yaptırılmasını öngörür. Hizmet ve yapım işlerinde uygulanacak genel şartname ve artışın iş programına etkisi ayrıca değerlendirilmelidir.

İş artışında ek kesin teminat alınır mı?

Sözleşme bedelinde artış meydana gelmesi hâlinde artış tutarının %6’sı oranında ek kesin teminat alınır.

İş artışı sınırı yetmezse ne olur?

İşin kanuni artış sınırları içinde tamamlanamayacağının anlaşılması hâlinde artış yapılmaksızın hesabın genel hükümlere göre tasfiyesi gündeme gelir.

İş eksilişinde %80 kuralı nedir?

İşin sözleşme bedelinin %80’inden daha düşük bedelle tamamlanacağı anlaşılırsa yüklenici işi bitirmek zorundadır ve Kanunda öngörülen özel ödeme hakkı doğar.

İş eksilişinde %5 nasıl hesaplanır?

Sözleşme bedelinin %80’i ile sözleşme fiyatlarıyla yapılan iş tutarı arasındaki farkın %5’i geçici kabul tarihindeki fiyatlar üzerinden hesaplanır.

%5 dışında gerçek giderler de ödenir mi?

Evet. Kanun yükleniciye yaptığı gerçek giderlerin yanında, yüklenici kârına karşılık olarak söz konusu farkın %5’inin de ödenmesini öngörmektedir.

İş artışı bedeli için YFK’ye başvurulabilir mi?

Yapım ve yapımla ilgili danışmanlık hizmet sözleşmelerinde yeni fiyat, ilave iş, iş eksilişi, süre uzatımı ve benzeri sözleşme uygulama uyuşmazlıkları YFK kapsamında değerlendirilebilir.

Hakedişte eski tip ihtirazi kayıt yoksa hak kaybolur mu?

Böyle genel bir sonuç kurulamaz. Geçici hakedişlerde eski belirli ihtirazi kayıt şekli 2023 sonrası değişmiştir. Ancak uyuşmazlığın yazılı ve belgeli biçimde idareye bildirilmesi önemini korur.

Doğrudan temin işlerinde 4735 m.24 otomatik uygulanır mı?

Her doğrudan temin alımında 4735 sayılı Kanunun 24. maddesinin otomatik uygulanacağı söylenemez. Doğrudan teminin niteliği, imzalanan sözleşme ve sözleşmede iş artışına ilişkin hüküm bulunup bulunmadığı ayrıca incelenmelidir.

Hukuki Uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. İş artışı, iş eksilişi, yeni fiyat, süre uzatımı, ek kesin teminat ve %5 ödeme hakkı; sözleşmenin türüne, ihale dokümanına, uygulanacak genel şartnameye ve somut işin gerçekleşme biçimine göre değişebilir. Özellikle kanuni artış sınırı, tasfiye, YFK ve kesin hesap süreçleri bakımından sözleşme dosyası incelenmeden işlem yapılmamalıdır.