İş Artışı ve İş Eksilişi: %10-%20 Sınırı ve Yüklenici Hakları (2026)

Kamu ihale sözleşmelerinde iş artışı, öngörülemeyen durumlar nedeniyle işin sözleşme bedelini aşacak şekilde büyümesi halinde gündeme gelir ve 4735 sayılı Kanun’un 24. maddesiyle sıkı sınırlara bağlanmıştır: anahtar teslimi götürü bedel yapım işlerinde sözleşme bedelinin %10’una, birim fiyat sözleşmelerde %20’sine kadar artış aynı yükleniciye yaptırılabilir. İş eksilişinde ise kritik eşik %80’dir — iş, sözleşme bedelinin %80’inden düşük bedelle tamamlanacaksa yüklenici işi bitirmek zorundadır ama karşılığında gerçek giderleri ve kâr kaybı tazminatı (bedel farkının %5’i) ödenir. Bu oranların ve şartların yanlış uygulanması, yüklenicinin ya bedelsiz iş yapmasına ya da tazminat hakkını kaybetmesine yol açar.

📅 Son güncelleme: 2 Temmuz 2026

İş artışı nedir, hangi şartlarda yapılabilir?

İhalelerde esas olan, işin sözleşme ve ekleri çerçevesinde tamamlanmasıdır. Ancak uygulamada zemin koşulları, proje revizyonları veya öngörülemeyen teknik zorunluluklar işin kapsamını büyütebilir. 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu’nun 24. maddesi ve Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin 21. maddesi uyarınca iş artışı yapılabilmesi için üç şartın birlikte gerçekleşmesi gerekir:

1) Öngörülemeyen durum: Artış ihtiyacı, sözleşme imzalanırken öngörülemeyen bir durumdan kaynaklanmalıdır. İdarenin baştan bilebileceği bir eksikliğin sonradan iş artışıyla giderilmesi hukuka aykırıdır.

2) Sözleşmeye esas proje içinde kalma: Artışa konu iş, mevcut projenin kapsamı içinde olmalıdır; projeden bağımsız yeni bir iş, iş artışıyla değil yeni ihaleyle yaptırılır.

3) Ayrılmazlık: Artışa konu işin, idareyi külfete sokmaksızın asıl işten ayrılması teknik veya ekonomik olarak mümkün olmamalıdır.

İş artışı oranları: %10, %20 ve %40 sınırları

İki kritik ayrıntı sık gözden kaçar: birincisi, artış tutarı üzerinden %6 oranında ek kesin teminat alınır (hakedişlerden kesinti yoluyla da karşılanabilir — teminat rejiminin tamamı için kamu ihalesinde teminat yazımıza bakın). İkincisi, artış “süre hariç” aynı şartlarla yaptırılır; yani ek işin gerektirdiği süre uzatımı ayrıca talep edilmelidir — artışı kabul edip süreyi istememek, yükleniciyi gecikme cezası riskiyle baş başa bırakır.

İş artışı sınırı yetmezse ne olur? (Tasfiye)

İşin %10/%20 sınırları içinde dahi tamamlanamayacağı anlaşılırsa, artış yapılmaksızın hesap genel hükümlere göre tasfiye edilir. Bu senaryoda yüklenicinin o ana kadar yaptığı imalatların bedeli, fiyat farkları ve varsa diğer alacakları tasfiye hesabında düğümlenir — fiyat farkı alacaklarının doğru hesaplanması için fiyat farkı hesabı 2026 rehberimizi inceleyebilirsiniz. Tasfiye sürecindeki hakediş ve kesin hesap belgelerinin şerhsiz imzalanması telafisi zor hak kayıpları doğurur; ayrıntılar için hakedişe itiraz ve ihtirazi kayıt yazımıza bakın.

İş eksilişi: %80 kuralı ve %5 tazminat

İşin, sözleşme bedelinin %80’inden daha düşük bedelle tamamlanacağı anlaşılırsa yüklenici işi bitirmek zorundadır — işi bırakamaz. Ancak kanun bu külfetin karşılığını da düzenlemiştir. Yükleniciye iki kalem ödeme yapılır:

1) Gerçek giderler: Yüklenicinin iş eksilişine rağmen yapmış olduğu hazırlık masrafları, damga vergisi, KİK payı gibi belgeli giderleri.

2) Kâr kaybı karşılığı: Sözleşme bedelinin %80’i ile sözleşme fiyatlarıyla yapılan işin tutarı arasındaki farkın %5’i, geçici kabul tarihindeki fiyatlar üzerinden ödenir.

Somut örnekle: sözleşme bedeli 100 milyon TL olan bir işin 60 milyon TL ile tamamlandığını varsayalım. %80 eşiği 80 milyon TL’dir; yapılan iş (60 milyon) bunun altındadır. Fark 80 − 60 = 20 milyon TL, kâr kaybı karşılığı ise bunun %5’i = 1 milyon TL + belgeli gerçek giderlerdir. Uygulamada idarelerin bu tazminatı kendiliğinden ödemediği sık görülür; talep edilmeyen ve hakedişlere şerh düşülmeyen tazminat, dava aşamasında ciddi ispat sorunları doğurur.

Yüklenicinin dikkat etmesi gereken süreç adımları

1) Artış talimatını yazılı alın

Sözlü talimatla yapılan ek imalat, bedel talebinde en büyük ispat engelidir. Artışa ilişkin onay/olur yazısını ve revize projeyi dosyalayın.

2) Yeni birim fiyat tespitine itiraz hakkınızı kullanın

Sözleşmede birim fiyatı bulunmayan ek imalatlarda yeni birim fiyat tutanakla tespit edilir; tespite katılmıyorsanız anlaşmazlık tutanağı düzenletip itiraz yolunu işletin.

3) Süre uzatımını ayrıca ve zamanında talep edin

İş artışı otomatik süre vermez. Ek işin süresini gerekçeli şekilde talep etmeyen yüklenici, gecikme cezasıyla karşılaşır.

4) Her hakedişi şerhli takip edin

Artış bedelleri, yeni birim fiyatlar veya eksiliş tazminatı hakedişe eksik yansıtılmışsa ihtirazi kayıtla itiraz edin. İhale süreçlerinin genel çerçevesi için ihale hukuku nedir rehberimize bakabilirsiniz; bu alan doğrudan ihale hukuku hizmet kapsamımıza girer.

Sık yapılan hatalar

• Sözlü talimatla imalat yapmak: Yazılı olur alınmadan yapılan ek iş, bedelsiz kalma riskinin ta kendisidir.
• %10/%20 sınırını aşan işe devam etmek: Sınır aşımı fark edildiğinde tasfiye gündeme gelir; sınır üstü imalatın bedelini almak ciddi hukuki mücadele gerektirir.
• Süre uzatımını unutmak: Artışı kabul edip süre istememek, gecikme cezası davetiyesidir.
• İş eksilişinde %5 tazminatı talep etmemek: İdareler bu kalemi genellikle kendiliğinden ödemez; talep ve şerh şarttır.
• Kesin hesabı kontrolsüz imzalamak: Artış/eksiliş kalemleri en çok kesin hesapta buharlaşır.

Sıkça Sorulan Sorular

İş artışı hangi oranda yapılabilir?

Anahtar teslimi götürü bedel yapım işlerinde sözleşme bedelinin %10’una, birim fiyat sözleşmelerde %20’sine kadar. Birim fiyat yapım işlerinde Cumhurbaşkanı bu oranı sözleşme bazında %40’a kadar artırmaya yetkilidir.

İş artışında yükleniciye ek süre verilir mi?

Kanun artışın “süre hariç” aynı şartlarla yaptırılacağını söyler; yani süre kendiliğinden uzamaz. Ek işin gerektirdiği süre, yüklenici tarafından gerekçeli şekilde talep edilmeli ve idarece değerlendirilmelidir.

İş artışını yüklenici reddedebilir mi?

Kanuni şartları taşıyan ve oransal sınırlar içinde kalan iş artışı, sözleşme hükümleri çerçevesinde yükleniciye yaptırılabilir; yüklenicinin keyfi ret hakkı yoktur. Ancak şartları taşımayan (öngörülebilir, proje dışı) artış talimatlarına karşı itiraz yolları açıktır.

İş eksilişinde yüklenicinin hakkı nedir?

İş, sözleşme bedelinin %80’inden düşük bedelle tamamlanacaksa yüklenici işi bitirmek zorundadır; karşılığında belgeli gerçek giderleri ve sözleşme bedelinin %80’i ile yapılan iş tutarı arasındaki farkın %5’i, geçici kabul tarihindeki fiyatlarla ödenir.

İş artışı bedeli ödenmezse ne yapılır?

Öncelikle hakedişlere usulüne uygun şerhli itiraz edilmeli, ardından alacak için hukuki süreç başlatılmalıdır. Kamu ihale sözleşmesi özel hukuk sözleşmesi olduğundan bu davalar kural olarak adli yargıda görülür.

Doğrudan teminle alınan işlerde iş artışı olur mu?

Doğrudan temin kapsamındaki işlerde, sözleşmeye hüküm konulmuş olması ve doğrudan temin parasal limitinin aşılmaması şartıyla iş artışı mümkündür.

Hukuki Uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. İş artışı ve eksilişi uyuşmazlıkları; sözleşme türüne, ihale dokümanına ve hakediş kayıtlarına göre farklı sonuçlar doğurur. İmza ve talep süreçleri hak kaybına açık olduğundan, adım atmadan önce bir avukata danışmanız önerilir.