İş Artışı ve İş Eksilişi: %10-%20 Sınırı ve Yüklenici Hakları (2026)

İş artışı, kamu ihale sözleşmesinin uygulanması sırasında öngörülemeyen durumlar nedeniyle işin artırılmasının zorunlu hâle gelmesidir. 4735 sayılı Kanun m.24’e göre anahtar teslimi götürü bedel yapım işlerinde sözleşme bedelinin %10’una, birim fiyatlı mal, hizmet ve yapım işlerinde %20’sine kadar artış aynı yükleniciye yaptırılabilir; birim fiyatlı yapım işlerinde bu oran Cumhurbaşkanı kararıyla sözleşme bazında %40’a çıkarılabilir. İş eksilişinde ise iş sözleşme bedelinin %80’inden düşük bedelle tamamlanacaksa yüklenici işi bitirmek zorundadır; buna karşılık gerçek giderleri ve aradaki farkın %5’i kâr karşılığı olarak ödenir.

📅 Son güncelleme: 22 Ekim 2026

İş artışının şartları

İş artışı, idarenin sınırsız biçimde yeni iş ekleme yetkisi değildir. Artışın öngörülemeyen bir durumdan kaynaklanması, sözleşmeye esas proje veya iş tanımı içinde kalması ve ilave işin asıl işten ayrılmasının teknik veya ekonomik olarak idareyi külfete sokması gerekir. İdarenin ihale aşamasında öngörebileceği ya da baştan ihale etmesi gereken ayrı bir iş, sonradan “iş artışı” adıyla mevcut yükleniciye verilemez.

%40 oranı genel bir sınır değildir; somut sözleşme için Cumhurbaşkanı kararı yoksa %20 aşılamaz. Karma sözleşmelerde götürü bedel ve birim fiyatlı kısımlar için sınırlar ayrı ayrı uygulanır. İş bu sınırlar içinde tamamlanamayacaksa artış yapılmaksızın hesap genel hükümlere göre tasfiye edilir (fesih ve tasfiye).

Ek kesin teminat, süre ve yeni fiyat

4735 m.12 uyarınca sözleşme bedelinde artış olursa artış tutarının %6’sı oranında ek kesin teminat alınır (kamu ihalesinde teminat).

Kanun ilave işlerin “süre hariç” sözleşme hükümleri çerçevesinde yaptırılacağını söyler; bu, sürenin ayrıca değerlendirileceği anlamına gelir. Hizmet işlerinde genel şartname artışla orantılı süre uzatımı öngörebilir; yapım işlerinde proje değişikliğinin iş süresine etkisine göre yüklenicinin talebi değerlendirilir. “İş artışında süre hiç uzamaz” da “otomatik uzar” da her sözleşme için doğru değildir (süre uzatımı ve gecikme cezası).

Sözleşmede fiyatı bulunmayan yeni bir iş kalemi ortaya çıktığında yapım işlerinde fiyat tespiti, sözleşmeye uygulanabilir Yapım İşleri Genel Şartnamesi m.22 ve ilgili analiz ve rayiç hükümlerine göre yapılır. 30 Temmuz 2025 tarihli değişiklikler kural olarak ilanı veya duyurusu 1 Eylül 2025 tarihinden sonra yapılan ihalelere ve bunların sözleşmelerine uygulanır. Bu nedenle ihtilafın 2026 yılında doğmuş olması, eski ihale sözleşmesinde yeni hesap yönteminin doğrudan kullanılacağı anlamına gelmez. Yeni imalatın teknik tanımı, analiz kaynaklarının öncelik sırası ve sözleşme türü belirlenmelidir. Fiyata katılmayan yüklenici, itirazının gerekçesini ve karşı analizini yazılı şekilde kayda geçirmeli; Yüksek Fen Kurulu süreci ile hakediş itiraz usulünü ayrı ayrı değerlendirmelidir. İlave işlerin hangi ayda ve hangi fiyatla yapıldığı fiyat farkı hesabını da etkiler.

İş eksilişi ve %80 kuralı

İşin sözleşme bedelinin %80’inden düşük bedelle tamamlanacağı anlaşılırsa yüklenici işi bitirmek zorundadır. Buna karşılık yükleniciye yaptığı gerçek giderler ödenir; ayrıca sözleşme bedelinin %80’i ile sözleşme fiyatlarıyla yapılan iş tutarı arasındaki farkın %5’i, geçici kabul tarihindeki fiyatlar üzerinden kâr karşılığı olarak ödenir.

Örnek: Sözleşme bedeli 100.000.000 TL olan bir iş sözleşme fiyatlarıyla 60.000.000 TL’de tamamlanırsa, %80 eşiği 80.000.000 TL’dir. Fark 20.000.000 TL, bunun %5’i 1.000.000 TL’dir. Yüklenici bu 1.000.000 TL’yi, eksilen kısımla bağlantılı ve belgelenen hazırlık, mobilizasyon ve işe özgü gerçek giderlerine ek olarak alır. %5, kaybın tamamının karşılığı değildir; gerçek giderler ayrıca ödenir.

İtiraz ve uyuşmazlık

2023’teki Danıştay kararları ve Kamu İhale Kurulunun 2023/DK.D-210 sayılı kararından sonra geçici hakedişlerde eski tip ihtirazi kayıt şartı değişti; ama yazılı itiraz ihtiyacı ortadan kalkmadı. Artış oranına, yeni fiyata, eksiliş tutarına, %5 hesabına ve hakedişe yansıtılmayan kalemlere itiraz açık ve belgeli biçimde idareye bildirilmelidir (ihtirazi kayıt ve revize iş programı, hakedişe itiraz).

Yapım ve yapımla ilgili danışmanlık işlerinde yeni fiyat, ilave iş, iş eksilişi ve süre uyuşmazlıkları 4735 Ek 1 uyarınca Yüksek Fen Kurulunun görev alanındadır. Yüklenici itirazını kesin kabul tamamlanmadan idareye yazılı yapar; idare 30 günde Kurula gönderir, Kurul 60 günde karar verir (Yüksek Fen Kurulu başvurusu). Bedel ödenmezse YFK görev alanı, kesin kabul aşaması ve zamanaşımı belirlendikten sonra yargı yolu seçilir. Doğrudan temin alımlarında m.24’ün uygulanıp uygulanmayacağı sözleşme hükümlerine göre ayrıca incelenmelidir. Konu ihale hukuku kapsamındadır.

Sık yapılan hatalar

Her ilave işi iş artışı saymak; %40 sınırını kararsız uygulamak; sözlü talimatla ek iş yapmak; artışın süreye etkisini değerlendirmemek; %5’i yanlış matrahtan hesaplamak veya gerçek giderleri %5’in içinde sanmak; ek kesin teminatı unutmak ve yapım işlerinde YFK yolunu atlamak en sık hatalardır.

Örneklerle iş artışı

Örnek 2 – %20 sınırının aşılması: Sözleşme bedeli 50.000.000 TL olan birim fiyatlı bir yapım işinde, kazı sırasında beklenmeyen zemin koşulları nedeniyle ilave imalat gerekiyor ve toplam artışın 12.000.000 TL’ye ulaşacağı anlaşılıyor. Bu tutar sözleşme bedelinin %24’üdür. Somut sözleşme için %40’a kadar artışa izin veren bir Cumhurbaşkanı kararı yoksa %20’yi (10.000.000 TL) aşan kısım aynı yükleniciye yaptırılamaz; iş bu sınır içinde tamamlanamıyorsa sözleşme genel hükümlere göre tasfiye edilir. Artış onaylanan 10.000.000 TL için ise yüklenici 600.000 TL ek kesin teminat verir.

Adım adım: İş artışı veya eksilişinde yüklenicinin yapacakları

1. İlave iş veya eksiliş talimatını mutlaka yazılı olarak alın; sözlü talimatla imalata başlamayın.
2. Sözleşme türünü ve uygulanacak artış sınırını (%10, %20 veya kararla %40) kontrol edin.
3. Sözleşmede fiyatı olmayan kalemler için yeni birim fiyat tutanağını düzenletin; katılmıyorsanız yazılı itiraz edin.
4. Artışın iş programına etkisini gösteren revize iş programı ve süre uzatımı talebini hazırlayın.
5. Sözleşme bedeli artıyorsa artış tutarının %6’sı oranında ek kesin teminatı süresinde verin.
6. İş eksilişinde %80 eşiğini, %5 kâr karşılığını ve belgelenen gerçek giderlerinizi ayrı ayrı hesaplayın.
7. Hakedişe yansıtılmayan kalemler için yazılı ve belgeli itiraz verin; yapım işlerinde kesin kabul tamamlanmadan YFK yoluna başvurun.

Kamu ihale sürecinin diğer aşamaları için ihale hukuku ana rehberimizdeki konu dizinine bakabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

İş artışı hangi oranda yapılabilir?

Anahtar teslimi götürü bedel yapım işlerinde %10, birim fiyatlı işlerde %20.

%40 iş artışı yapılabilir mi?

Yalnızca birim fiyatlı yapım işlerinde ve Cumhurbaşkanı kararıyla.

İş artışında ek kesin teminat alınır mı?

Evet, artış tutarının %6’sı.

İş artışında süre uzar mı?

Otomatik değil; sözleşme türü ve iş programına etkisine göre değerlendirilir.

İş eksilişinde %5 nasıl hesaplanır?

Sözleşme bedelinin %80’i ile yapılan iş tutarı arasındaki farkın %5’i; gerçek giderler ayrıca ödenir.

Bu uyuşmazlıklar YFK’ye gider mi?

Yapım ve yapımla ilgili danışmanlık işlerinde evet.

Sonuç

4735 sayılı Kanun m.24 uyarınca iş artışı, öngörülemeyen durumlarda anahtar teslimi götürü bedel yapım işlerinde %10, birim fiyatlı işlerde %20 ve birim fiyatlı yapım işlerinde Cumhurbaşkanı kararıyla %40’a kadar aynı yükleniciye yaptırılabilir; artış tutarının %6’sı oranında ek kesin teminat alınır. İş sözleşme bedelinin %80’inin altında tamamlanırsa yüklenici işi bitirmek zorundadır, ancak gerçek giderlerine ek olarak aradaki farkın %5’i kâr karşılığı olarak ödenir. Talimatların yazılı alınması, yeni fiyat ve süreye ilişkin itirazların belgeli yapılması ve yapım işlerinde YFK yolunun süresinde kullanılması hak kaybını önler.

Hukuki Uyarı

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. İş artışı, iş eksilişi, yeni fiyat, süre ve %5 ödeme hakkı sözleşmenin türüne, ihale dokümanına ve uygulanacak genel şartnameye göre değişir.