Elden Maaş ve SGK Eksik Bildirim 2026: İşçinin Hakları

Maaşın bir kısmının bankadan, kalanının elden ödenmesi ve SGK’ya yalnızca düşük tutarın bildirilmesi; emeklilik, rapor parası ve diğer sosyal güvenlik haklarını azaltır. Ancak SGK’da düşük ücret görünmesi, kıdem, ihbar ve fazla mesai gibi alacakların bu düşük ücretten hesaplanacağı anlamına gelmez: gerçek ücret ispatlanırsa hesap gerçek ücret üzerinden yapılır. Primlerin eksik veya düşük ücretten yatırılması, Yargıtay uygulamasında işçiye haklı fesih ve kıdem tazminatı hakkı verebilir. Sigortasız geçen günlerin tespiti için 5 yıllık süre kural olarak işten ayrılmadan değil, hizmetin geçtiği yılın sonundan işler ve önemli istisnaları vardır.

📅 Son güncelleme: 16 Ekim 2026

İki ayrı sorun: düşük ücret ve eksik gün

Eksik bildirim iki şekilde ortaya çıkar. Birincisinde çalışma günleri tam bildirilir ama ücret düşük gösterilir: işçi gerçekte 60.000 TL alırken bordroda ve SGK’da daha düşük bir kazanç görünür, fark elden ödenir. İkincisinde çalışma günleri eksik bildirilir: ayda 30 gün çalışan işçi SGK’ya 20 gün bildirilir ya da hiç sigortalı gösterilmez. İki durumun hukuki çözümü farklıdır; çoğu dosyada ikisi birlikte de bulunabilir.

Elden ödeme ile eksik bildirim aynı şey değildir; asıl sorun gerçek ücretin kayıtlara yansıtılmamasıdır. Bununla birlikte 1 Temmuz 2025’ten itibaren Türkiye genelinde en az üç işçi çalıştıran İş Kanunu kapsamındaki işverenler ücret, prim, ikramiye ve benzeri net ödemeleri banka aracılığıyla yapmak zorundadır. Bu kapsamdaki bir işyerinde ücretin bir kısmının elden verilmesi işveren için ciddi bir hukuki risktir. Konunun genel çerçevesi işçilik alacakları rehberimizdedir.

Tazminatlar düşük ücretten mi hesaplanır?

Hayır. SGK kaydı önemli bir delildir, ama gerçek ücreti kesin olarak belirleyen tek belge değildir. Gerçek ücretin daha yüksek olduğu ispatlanırsa kıdem ve ihbar tazminatı, fazla mesai ve diğer alacaklar her birinin kendi hesap kurallarına göre gerçek ücret esas alınarak hesaplanır.

Örnek: SGK’da brüt 35.000 TL ile bildirilen, ancak her ay bankadan 32.000 TL net ve ayrıca elden 20.000 TL alan bir işçinin 6 yıllık kıdemi olsun. Elden ödeme tanık, mesajlar ve emsal ücret araştırmasıyla ispatlanırsa kıdem tazminatı 35.000 TL değil, gerçek net ücretin brüte çevrilmiş karşılığı (ve düzenli yan haklar) üzerinden hesaplanır; fark yüz binlerce lirayı bulabilir. Fazla mesai de aynı şekilde gerçek saatlik ücretten hesaplanır, ancak fazla mesainin yapıldığı ayrıca ispatlanmalıdır (fazla mesai).

Gerçek ücret nasıl ispatlanır?

Mahkeme tüm delilleri birlikte değerlendirir. Banka hesap hareketleri, ödeme belgeleri, maaş görüşmelerine ilişkin WhatsApp veya e-posta yazışmaları, zam bildirimleri, işyerindeki ücret düzenini bilen tanıklar, meslek odalarından alınan emsal ücret bilgileri, TÜİK kazanç verileri ve işçinin unvanı, kıdemi ve fiilen yaptığı işi gösteren kayıtlar başlıca delillerdir. Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin güncel yaklaşımı, soyut bir emsal araştırmasıyla yetinilmemesi ve bu verilerin dosyadaki diğer delillerle birlikte değerlendirilmesi yönündedir.

İmzalı bordro güçlü bir delildir; ancak bordronun gerçek ücret düzenini yansıtmadığı banka ödemeleri, tanıklar ve emsal araştırmasıyla ortaya konulursa mahkeme bordrodaki rakamla bağlı kalmaz. Yargıtayın 2025 tarihli kararlarında bu yönde örnekler bulunmaktadır. Bu nedenle işçi, ücret düzenini gösteren belgeleri işten ayrılmadan önce korumalıdır; ayrıldıktan sonra erişim çoğu zaman zorlaşır.

Haklı fesih hakkı

Yargıtayın yerleşik yaklaşımına göre sigorta primlerinin hiç yatırılmaması, eksik yatırılması veya gerçek ücret yerine düşük ücretten bildirilmesi, işçinin sosyal güvenlik haklarını etkilediği için haklı fesih sebebi olabilir. İşçi bu nedenle sözleşmeyi derhal feshederse ve en az bir yıllık kıdemi varsa kıdem tazminatı isteyebilir. Feshi yapan işçi olduğu için ihbar tazminatı isteyemez, ihbar süresi vermesi de gerekmez. Fesih bildiriminde sebep açıkça yazılmalıdır; “kendi isteğimle ayrılıyorum” yazan genel bir istifa dilekçesi gerçek sebebin ispatını gereksiz yere zorlaştırır.

SGK’ya şikâyet ve hizmet tespit davası

İşçi sigortasız çalışmayı veya eksik bildirimi SGK’ya ya da ALO 170’e ihbar edebilir. Denetimde eksiklik tespit edilirse eksik primler tahakkuk ettirilir ve işveren hakkında idari işlemler uygulanır. Ancak şikâyet, işçilik alacağı davasının veya hizmet tespit davasının yerine geçmez.

Hiç bildirilmeyen veya eksik bildirilen çalışma günleri için 5510 sayılı Kanun m.86 kapsamında hizmet tespit davası açılır. m.86/9 uyarınca bu çalışmalar, hizmetlerin geçtiği yılın sonundan başlayarak beş yıl içinde iş mahkemesinde ispatlanabilir. Süre hak düşürücüdür ve mahkemece kendiliğinden dikkate alınır. Örneğin 2020 yılında sigortasız geçen bir çalışma için süre 31 Aralık 2025’te dolmuştur; işçinin 2023’te işten ayrılmış olması sonucu değiştirmez.

Ancak bu sürenin uygulanmadığı önemli istisnalar vardır. İşe giriş bildirgesi verilmiş olması, çalışmanın bir kısmının Kuruma bildirilmesi, Kurum denetimiyle çalışmanın tespit edilmesi gibi Kurumun çalışmadan haberdar olduğu durumlarda Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, özellikle bildirilen ve bildirilmeyen dönemlerin kesintisiz devam ettiği dosyalarda beş yıllık sürenin uygulanamayabileceğini kabul etmektedir. Bu nedenle “beş yıl geçti, dava açılamaz” sonucuna SGK kayıtları incelenmeden varılmamalıdır.

Hizmet tespit davası kamu düzenine ilişkindir; mahkeme işyeri kayıtlarını, SGK işyeri dosyasını, bordroları, aynı dönemde sigortalı görünen çalışanların ve gerektiğinde komşu işyerlerinin beyanlarını kendiliğinden araştırır. Bu dava için arabuluculuk zorunlu değildir; 7036 sayılı Kanun m.4’teki SGK’ya ön başvuru şartı da hizmet akdine dayalı sigortalılık tespiti taleplerinde aranmaz. Kıdem, ihbar, ücret ve fazla mesai gibi alacaklar için ise dava öncesinde arabuluculuk zorunludur.

Diğer örnekler

Örnek 2 – Eksik gün bildirimi: Bir restoranda her ay 30 gün çalışan garson, SGK’ya her ay 15 gün bildirilmiştir. İşçi 2022–2025 dönemindeki eksik günler için hizmet tespit davası açar. İşe giriş bildirgesi verildiği ve çalışma kesintisiz sürdüğü için Kurum çalışmadan haberdar sayılabilir; bu durumda 2022 yılına ait eksik günler bakımından beş yıllık süre tartışması işçi lehine değerlendirilebilir. Aynı dönemde sigortalı görünen diğer çalışanlar ve komşu işyeri sahipleri tanık olarak dinlenebilir.

Örnek 3 – Haklı fesih bildirimi: Gerçek ücreti 55.000 TL olduğu hâlde asgari ücretle bildirilen ve 4 yıllık kıdemi bulunan işçi, noter aracılığıyla gönderdiği bildirimde “SGK’ya gerçek ücretimin altında bildirim yapılması nedeniyle iş sözleşmemi 4857 sayılı Kanun m.24 uyarınca haklı nedenle feshediyorum” yazar. Bu bildirim, ileride kıdem tazminatı davasında fesih sebebinin ispatını kolaylaştırır.

Hangi sırayla hareket edilmeli?

Önce e-Devlet’ten SGK hizmet dökümü ve prime esas kazanç kayıtları alınmalı, gerçek çalışma günleri ve ücretle ay ay karşılaştırılmalıdır. Ardından banka kayıtları, bordrolar, yazışmalar ve iş sözleşmesi toplanmalıdır. Sonra hedef belirlenmelidir: alacak tahsili mi, haklı fesih mi, eksik günlerin tespiti mi, yoksa gerçek kazancın SGK kayıtlarına yansıtılması mı? Bu ayrıma göre arabuluculuk, alacak davası, SGK ihbarı veya hizmet tespit davasından hangilerinin gerektiği belirlenir. Konu iş hukuku kapsamındadır.

Adım adım: Elden maaş ve eksik bildirimde işçinin yol haritası

1. e-Devlet’ten SGK hizmet dökümünü ve aylık prime esas kazanç kayıtlarını indirin.
2. Gerçekte çalıştığınız günleri ve aldığınız ücreti ay ay SGK kayıtlarıyla karşılaştıran bir tablo hazırlayın.
3. Banka hesap hareketlerini, bordroları, maaş ve zam yazışmalarını ve iş sözleşmesini işten ayrılmadan önce kopyalayın.
4. Ücret düzenini ve çalışma günlerini bilen iş arkadaşlarının iletişim bilgilerini not edin.
5. Hedefinizi belirleyin: alacak tahsili, haklı fesih, eksik günlerin tespiti veya gerçek kazancın SGK’ya yansıtılması.
6. Haklı fesih yapacaksanız sebebi açıkça yazan bir fesih bildirimini noter veya teslimi ispatlanabilir bir yolla gönderin.
7. Kıdem, ücret ve fazla mesai alacakları için arabulucuya; eksik günler için beş yıllık süreyi gözeterek hizmet tespit davası için iş mahkemesine başvurun.

Sık yapılan hatalar

Ücret düzenini gösteren belgeleri işten ayrıldıktan sonra toplamaya çalışmak; SGK’daki düşük ücretin tazminat hesabında kesin olarak esas alınacağını sanmak; haklı fesih yerine sebepsiz bir istifa dilekçesi vermek; hizmet tespit davasında beş yıllık sürenin işten ayrılma tarihinden başladığını düşünmek ve SGK’ya şikâyetin işçilik alacağı davasının yerine geçtiğini sanmak en sık hatalardır.

İşten çıkarılma, tazminat ve işçilik alacaklarına ilişkin diğer rehberler için “İşten çıkarıldım, ne yapmalıyım?” ana rehberimizdeki konu dizinine bakabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

SGK’ya düşük ücret bildirilmesi haklı fesih sebebi mi?

Yargıtay uygulamasında olabilir; bir yıllık kıdem varsa kıdem tazminatı istenebilir, ihbar tazminatı istenemez.

Kıdemim SGK’daki düşük ücretten mi hesaplanır?

Hayır; gerçek ücret ispatlanırsa onun üzerinden hesaplanır.

Elden maaş yasak mı?

En az üç işçi çalıştıran kapsamdaki işverenler için ücretin banka aracılığıyla ödenmesi zorunludur; her durumda gerçek ücret doğru bildirilmelidir.

Sigortasız çalışmada dava süresi ne zaman başlar?

Kural olarak hizmetin geçtiği yılın sonundan itibaren beş yıl; Kurumun çalışmadan haberdar olduğu durumlarda istisnalar vardır.

Hizmet tespit davası için arabuluculuk gerekir mi?

Hayır; işçilik alacakları için gerekir.

Eksik bildirim nereye şikâyet edilir?

SGK’ya veya ALO 170’e.

Sonuç

Maaşın bir kısmının elden ödenmesi ve SGK’ya düşük ücret ya da eksik gün bildirilmesi işçinin emeklilik ve sosyal güvenlik haklarını azaltır; ancak gerçek ücret ispatlanırsa kıdem, ihbar ve diğer alacaklar gerçek ücret üzerinden hesaplanır. Eksik prim bildirimi Yargıtay uygulamasında haklı fesih sebebi sayılabilir. Eksik günler için hizmet tespit davasında kural olarak hizmetin geçtiği yılın sonundan itibaren beş yıllık süre işler, ancak Kurumun çalışmadan haberdar olduğu durumlarda istisnalar vardır. İşçi, ücret düzenini gösteren delilleri işten ayrılmadan önce korumalıdır.

Hukuki Uyarı

Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Gerçek ücretin ve sigortalı hizmetlerin tespiti; SGK kayıtlarına, çalışma döneminin kesintili olup olmamasına ve delillere göre değişir. Hizmet tespitindeki beş yıllık sürenin başlangıcı ve istisnaları somut dosyada ayrıca değerlendirilmelidir.