Ticari Alacak Nasıl Tahsil Edilir? Kapsamlı Rehber

Ticari alacak tahsili için önce alacağın kaynağı, muacceliyet tarihi, temerrüt durumu ve ispat belgeleri belirlenmelidir. Uygun dosyalarda ihtar, zorunlu arabuluculuk, ilamsız icra takibi, kambiyo takibi, alacak davası veya ihtiyati haciz yollarından biri ya da birkaçı birlikte kullanılabilir. Yanlış takip yolu, eksik belge veya süresinde yapılmayan itiraz tahsilatı geciktirebilir.

📅 Son güncelleme: 24 Ekim 2026

Ticari alacak nedir?

Ticari alacak; ticari işletme faaliyeti, mal veya hizmet satışı, cari hesap, bayilik, distribütörlük, eser veya taşıma sözleşmesi, fatura, çek, bono ya da başka bir ticari işlemden doğan para alacağıdır. Alacağın ticari nitelikte olması, tahsil için her durumda aynı yöntemin kullanılacağı anlamına gelmez. Belgenin türü, borçlunun tacir olup olmadığı, alacağın vadesi ve sözleşmedeki yetki hükümleri doğru yolun seçilmesinde belirleyicidir.

İlk aşamada alacağın gerçekten doğup doğmadığı, ifanın eksiksiz yapılıp yapılmadığı, fatura veya cari hesap kayıtlarının karşı tarafa ulaşıp ulaşmadığı ve borcun muaccel olup olmadığı incelenmelidir. Tahsil süreci, yalnızca borçluya ödeme talebi göndermekten ibaret değildir; ispat, faiz, zamanaşımı ve usul birlikte planlanmalıdır.

Ticari alacak tahsiline başlamadan önce hazırlanacak dosya

• Sözleşme, sipariş formu veya teklif yazışmaları,
• Faturalar ve e-fatura/e-arşiv kayıtları,
• İrsaliye, teslim tutanağı ve hizmetin tamamlandığını gösteren belgeler,
• Cari hesap ekstresi ve mutabakat yazışmaları,
• Banka dekontları ve kısmi ödeme kayıtları,
• E-posta, KEP, mesaj ve teslim/kurulum yazışmaları,
• Çek, bono veya poliçe gibi kambiyo senetleri,
• Borçlunun ticaret unvanı, MERSİS bilgisi ve güncel adresi.

Belgeler arasında tutar, vade, teslim miktarı veya taraf bilgisi çelişkisi varsa takip başlatılmadan önce bu çelişki giderilmelidir. Özellikle cari hesapta tek taraflı hazırlanan ekstre, her zaman borcun kesin kanıtı sayılmaz; karşı tarafın kabulü, ticari defterler ve temel işlem belgeleriyle desteklenmelidir.

İhtarname ne zaman gönderilmelidir?

Vadesi belirlenmiş bir ticari borçta temerrüt, sözleşmenin ve uygulanacak özel hükümlerin içeriğine göre vade tarihinde gerçekleşebilir. Vade belirlenmemişse veya borçlunun temerrüde düşürülmesi için ihtar gerekiyorsa, noter ihtarı ya da güvenli biçimde ispatlanabilen yazılı bildirim kullanılabilir.

İhtarnamede borcun kaynağı, fatura ve sözleşme bilgileri, ana para, faiz başlangıcı, ödeme hesabı ve verilen süre açıkça gösterilmelidir. Belirsiz veya çelişkili ihtar, daha sonra açılacak dava ve takipte gereksiz tartışma yaratabilir. İhtar, bazı durumlarda ödeme ihtimalini artırırken aynı zamanda temerrüt tarihini ve talep kapsamını da netleştirir.

Zorunlu arabuluculuk var mı?

Türk Ticaret Kanunu’nun 5/A maddesi uyarınca, konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepleri hakkında ticari dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması dava şartıdır. Bu nedenle alacak davası açılacaksa, dava dilekçesine son tutanak eklenmeli ve anlaşamama hâli usulüne uygun şekilde belgelenmelidir.

Arabuluculuk, icra takibi başlatılmasına genel olarak engel değildir. Ancak somut olayda ihtiyati haciz, menfi tespit, konkordato veya başka bir yargısal süreç bulunuyorsa süre ve tedbir ilişkisi ayrıca değerlendirilmelidir. Arabuluculuk anlaşması imzalanırsa, belgenin ilam niteliği ve doğrudan icra edilebilirliği bakımından imza ve icra edilebilirlik şartları kontrol edilmelidir.

Ticari alacak için hangi icra yolu kullanılabilir?

Genel haciz yoluyla ilamsız takip

Alacak fatura, sözleşme veya cari hesap belgesine dayanıyor ancak kambiyo senedi niteliğinde bir belge bulunmuyorsa genel haciz yoluyla ilamsız takip gündeme gelebilir. Borçlu, ödeme emrinin tebliğinden itibaren kural olarak yedi gün içinde icra dairesine itiraz edebilir. İtiraz edilirse takip durur; alacaklının itirazın iptali veya itirazın kaldırılması yollarından hangisine başvuracağı, elindeki belgenin niteliğine göre belirlenir.

Kambiyo senetlerine özgü takip

Çek, bono veya poliçenin geçerli bir kambiyo senedi niteliğinde olması hâlinde bu senetlere özgü takip yolu kullanılabilir. Senedin düzenlenme, vade, ibraz ve protesto bilgileri; ciro zinciri ve yetkili hamil sıfatı kontrol edilmelidir. Kambiyo takibinde süreler ve itiraz sebepleri genel haciz yolundan farklı olduğundan, senedin aslı ve takip dayanağı dikkatle incelenmelidir.

İlamlı icra

Mahkeme kararı, hakem kararı veya ilam niteliğinde bir belge mevcutsa ilamlı icra yoluna başvurulabilir. Bu aşamada kararın kesinleşme şartı, edimin niteliği, faiz başlangıcı ve hüküm fıkrasının icraya elverişliliği kontrol edilmelidir.

Alacak davası ne zaman açılır?

İcra takibinin itirazla durduğu, alacağın ciddi biçimde tartışmalı olduğu veya doğrudan bir tespit ve tahsil hükmüne ihtiyaç bulunduğu durumlarda alacak davası açılabilir. Dava türü, alacağın kaynağına göre asliye ticaret mahkemesi, genel görevli mahkeme veya özel görevli mahkeme tarafından görülür. Ticari iş niteliği tek başına her uyuşmazlığın asliye ticaret mahkemesinde görüleceği anlamına gelmez; görev kuralları somut işleme göre belirlenir.

Dava dilekçesinde ana para, faiz türü ve başlangıç tarihi, kısmi ödeme, fatura veya sözleşme bağlantısı ve deliller açıkça gösterilmelidir. 31 Temmuz 2026 itibarıyla HMK m.107’deki belirsiz alacak davası yürürlükten kaldırılmıştır (7589 sayılı Kanun m.19). Bu tarihten sonra açılacak para alacağı davalarında, alacağın niteliğine göre HMK m.109 kapsamında kısmi dava veya alacağın tamamı için eda davası seçenekleri değerlendirilmelidir. Kısmi davada HMK m.109/4 uyarınca talep, tahkikat sona erinceye kadar aynı davada bir defaya mahsus artırılabilir ve artırılan kısım bakımından zamanaşımı dava tarihinde kesilmiş sayılır. 31 Temmuz 2026’dan önce açılmış belirsiz alacak davalarında mülga HMK m.107 uygulanmaya devam eder.

İhtiyati haciz ve tahsil güvenliği

Borçlunun mal kaçırma, şirket faaliyetini devretme veya tahsil imkânını zayıflatma riski varsa ihtiyati haciz gündeme gelebilir. Bunun için alacağın vadesi gelmiş olması, rehinle temin edilmemiş bulunması ve yaklaşık ispat koşullarının sağlanması gibi şartlar incelenir. İhtiyati haciz kararı alınmadan önce teminat, görevli mahkeme ve uygulanacak takip stratejisi hesaplanmalıdır.

İhtiyati haciz, borçlu kesin olarak haksızdır anlamına gelmez. Talep haksız çıkarsa teminat ve tazminat riski doğabileceğinden, yalnızca genel bir endişeyle değil, dosyadaki somut tahsil tehlikesiyle gerekçelendirilmelidir.

Faiz ve tahsil masrafları nasıl belirlenir?

Faiz hesabında öncelikle sözleşmedeki oran, vade, temerrüt şartı ve uygulanacak özel kanun hükümleri incelenir. Mal ve hizmet tedarikinde geç ödemeye ilişkin Türk Ticaret Kanunu’nun 1530. maddesi özel sonuçlar doğurabilir. Sözleşmede geçerli bir faiz hükmü bulunmadığında, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası tarafından ilgili dönem için ilan edilen oran ve asgari giderim tutarı dikkate alınmalıdır. Kanuni faiz, ticari temerrüt faizi ve dönemsel oran ayrımları için 2026 kanuni ve ticari faiz rehberi ayrıca incelenebilir.

Takip veya dava tarihinde ana para ile faiz başlangıcı açıkça ayrılmalı; fatura tarihinin her zaman temerrüt tarihi olmadığı unutulmamalıdır. Kısmi ödemeler önce masraf ve faize, sonra asıl alacağa mahsup edilebileceğinden, hesap tablosu ödeme tarihlerini de içermelidir.

Cari hesap alacağı ile fatura alacağı aynı şey midir?

Hayır. Fatura, belirli bir mal veya hizmet işlemine ilişkin ticari belgedir. Cari hesap ise taraflar arasındaki karşılıklı alacak ve borçların dönemsel olarak mahsup edildiği daha geniş bir hesap ilişkisidir. Cari hesap sözleşmesi bulunup bulunmadığı, mutabakat kayıtları ve hesap kesim tarihleri ayrıca incelenir.

Faturaya süresinde itiraz edilmemesi, her olayda mal veya hizmetin eksiksiz teslim edildiğini kesin olarak göstermez. Fatura, teslim ve ifa belgeleriyle birlikte değerlendirilmelidir.

Örneklerle ticari alacak tahsili

Örnek 1 – Fatura alacağında itiraz: Bir tekstil toptancısı, müşterisine teslim ettiği mallar için 30 gün vadeli 600.000 TL tutarlı fatura düzenlemiş, vade geçmesine rağmen ödeme alamamıştır. Toptancı genel haciz yoluyla ilamsız takip başlatır; borçlu 7 gün içinde “mallar ayıplıydı” diyerek itiraz eder ve takip durur. Toptancı, ticari dava açmadan önce zorunlu arabulucuya başvurur; anlaşma sağlanamazsa son tutanakla birlikte itirazın iptali davası açar ve irsaliye, teslim tutanağı ve yazışmalarla teslimi ispat eder.

Örnek 2 – Mal kaçırma riski: Borçlu şirketin makinelerini satışa çıkardığı ve iş yerini boşalttığı öğrenilmiştir. Alacaklı, vadesi gelmiş ve rehinle teminat altına alınmamış 1.200.000 TL’lik alacağı için faturalar, cari hesap mutabakatı ve satış ilanlarıyla yaklaşık ispat sağlayarak mahkemeden teminat karşılığında ihtiyati haciz kararı ister; karar alınırsa takip başlatılarak hacizler kesin hacze çevrilmeye çalışılır.

Tahsil sürecinde sık yapılan hatalar

• Borçlunun ticaret unvanını veya adresini yanlış yazarak tebligat sorununa yol açmak.
• Vade ve temerrüt tarihini ayırmadan faiz istemek.
• Fatura kesilmesini, borcun tek başına kesinleştiği şeklinde değerlendirmek.
• Cari hesap mutabakatını ve teslim belgelerini dosyaya koymamak.
• Ticari dava açmadan önce zorunlu arabuluculuk son tutanağını almamak.
• Kambiyo senedinde vade, ibraz veya ciro zincirini kontrol etmeden takip yapmak.
• İtiraz üzerine duran icra takibinde yanlış dava veya başvuru yolunu seçmek.
• İhtiyati haciz talebinde tahsil tehlikesini somutlaştırmamak.
• Zamanaşımı ve özel başvuru sürelerini takip etmemek.

Adım adım: Ticari alacak nasıl tahsil edilir?

1. Alacağın kaynağını (sözleşme, fatura, cari hesap, kambiyo senedi) ve tutarını belirleyin.
2. Vade, temerrüt tarihi ve zamanaşımı süresini hesaplayın.
3. Teslim, ifa ve mutabakat belgelerini tek dosyada toplayın.
4. Gerekiyorsa borçluyu noter ihtarıyla temerrüde düşürün.
5. Belgenin niteliğine göre ilamsız, kambiyo veya ilamlı takip yolunu seçin.
6. Mal kaçırma riski varsa ihtiyati haciz talebini değerlendirin.
7. İtiraz hâlinde dava açmadan önce zorunlu arabuluculuğa başvurun.
8. Anlaşma olmazsa itirazın iptali, itirazın kaldırılması veya alacak davası yoluna gidin.

Tahsilat dosyası için kontrol listesi: Sözleşme, faturalar ve teslim/ifa kayıtları; cari hesap mutabakatı; varsa ihtar ve temerrüt belgeleri; borçlunun itirazları; zamanaşımı ve faiz hesabı; görevli mahkeme ve dava şartı arabuluculuk değerlendirmesi dosyada birlikte bulunmalıdır. Faturaya itiraz ile şirket müdürünün sorumluluğu farklı hukuki sorulardır ve ayrı koşullara göre değerlendirilir.

Tahsil sürecinin adımlarına ilişkin ayrıntılı rehberler: itirazın iptali davası, ihtiyati haciz, menfi tespit ve istirdat davası ve ticari davalarda dava şartı arabuluculuk.

Şirket ortaklığı, yönetim ve ticari uyuşmazlıklara ilişkin diğer rehberler için Ticaret ve Şirketler Hukuku hizmet sayfamıza bakabilirsiniz.

Sonuç

Ticari alacak tahsilinde en doğru sonuç, alacağın kaynağı ile delillerin birlikte değerlendirilmesi ve ihtar, arabuluculuk, icra, dava ve ihtiyati haciz adımlarının birbirinden kopuk yürütülmemesiyle alınır. Tahsil planı hazırlanırken borçlunun itiraz ihtimali, malvarlığı, zamanaşımı ve faiz hesabı aynı anda kontrol edilmelidir.

Sık Sorulan Sorular

Ticari alacak için önce ihtar mı, icra takibi mi yapılmalıdır?

Tek bir cevap yoktur. Borcun vadesi, temerrüt şartı, delil durumu, borçlunun malvarlığı ve sözleşmedeki hükümler birlikte değerlendirilir. Bazı dosyalarda ihtar temerrüt ve ödeme talebi bakımından gerekli iken, bazı dosyalarda doğrudan icra takibi daha hızlı ve etkili olabilir.

Fatura alacağı için doğrudan icra takibi yapılabilir mi?

Evet, uygun şartlarda genel haciz yoluyla ilamsız takip yapılabilir. Ancak faturanın tek başına borcun tartışmasız olduğunu garanti etmediği; borçlunun itirazı hâlinde teslim, sözleşme, cari hesap ve diğer delillerin önem kazanacağı unutulmamalıdır.

İcra takibi başlatmak için arabuluculuk zorunlu mudur?

Genel kural olarak ticari para alacağı için icra takibi başlatmadan önce dava şartı arabuluculuk tamamlanmış olmak zorunda değildir. Zorunlu arabuluculuk, ticari alacak ve tazminat talepli davalar bakımından dava açılmadan önce gündeme gelir. Somut dosyada takip ve dava stratejisi birlikte kurulmalıdır.

Ticari alacaklarda zamanaşımı süresi kaç yıldır?

Zamanaşımı, alacağın kaynağına göre değişir. Satım, taşıma, eser, acentelik, cari hesap, kambiyo senedi ve özel kanun hükümleri bakımından farklı süreler uygulanabilir. Bu nedenle yalnızca “ticari alacaklarda beş yıl” şeklindeki genel ifadeye dayanılmamalı; sözleşme ve işlem türü üzerinden özel süre belirlenmelidir.

Borçlu şirket malvarlığını devrediyorsa ne yapılabilir?

Somut delillerle birlikte ihtiyati haciz, tasarrufun iptali ve diğer koruma yolları değerlendirilebilir. Şirket tüzel kişiliği ile ortakların kişisel malvarlığı birbirinden ayrı olduğundan, ortağın şahsen sorumlu tutulabilmesi için ayrıca kanuni veya sözleşmesel bir dayanak bulunmalıdır. Bu ayrımın koşulları limited şirket ortağının şirket borçlarından sorumluluğu yazısında ayrıca açıklanmaktadır.

Hukuki Uyarı

Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay bakımından hukuki görüş veya danışmanlık yerine geçmez. Ticari alacağın kaynağına göre görev, yetki, faiz, arabuluculuk ve zamanaşımı kuralları değişebileceğinden işlem tarihindeki güncel mevzuat ayrıca incelenmelidir.