Ticari Uyuşmazlıklarda Dava Şartı Arabuluculuk: Kapsam, Süreç ve İstisnalar

TTK m.5/A’ya göre ticari davalardan konusu bir miktar para olan alacak ve tazminat davaları ile itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davalarında, dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır. Başvuru, uyuşmazlığın konusuna göre yetkili mahkemenin bulunduğu yer arabuluculuk bürosuna yapılır (6325 sayılı Kanun m.18/A/4); özel yetki kuralları ve geçerli yetki sözleşmesi varsa ayrıca değerlendirilir. Arabulucu süreci altı hafta içinde sonuçlandırır; zorunlu hâllerde süre en fazla iki hafta uzatılabilir. Arabuluculuk yapılmadan açılan dava, eksiklik sonradan tamamlanamayacak şekilde usulden reddedilir. Başvurudan son tutanağa kadar geçen sürede zamanaşımı ve hak düşürücü süreler işlemez. İcra takibi başlatmak ve ihtiyati haciz istemek için arabuluculuk şartı yoktur; genel kurul kararının iptali gibi para alacağı içermeyen davalar da kapsam dışındadır.

📅 Son güncelleme: 26 Ekim 2026

Hangi ticari uyuşmazlıklarda arabuluculuk zorunlu?

Zorunluluğun iki şartı vardır. Birincisi, dava ticari dava olmalıdır: TTK m.4’e göre her iki tarafın ticari işletmesiyle ilgili hukuki uyuşmazlıklar ile tarafların sıfatına bakılmaksızın TTK’da düzenlenen konulardan doğan davalar ticari davadır. İkincisi, dava konusu bir miktar para olmalı ya da dava itirazın iptali, menfi tespit veya istirdat davası olmalıdır. Örneğin iki şirket arasındaki fatura alacağı, sözleşmenin haksız feshinden doğan tazminat veya çeke dayalı menfi tespit davası kapsamdadır; malın aynen teslimi, genel kurul kararının iptali veya şirketin feshi davaları ise kapsam dışındadır. Arabuluculuk görüşmesine katılmak, alacağı veya borcu kabul etmek anlamına gelmez; görüşmeler gizlidir ve davada delil olarak kullanılamaz.

TTK m.5/A: Parasal talep ve ticari dava şartı

6102 sayılı TTK m.5/A, 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu ve ilgili değişiklikler uygulanır.

Ticari dava niteliği. TTK’daki mutlak ve nispi ticari dava ayrımı, tarafların şirket olmasından tek başına çıkarılamaz.

Parasal talep ve dava türü. Güncel TTK m.5/A kapsamında hangi alacak, tazminat, itirazın iptali veya menfi tespit taleplerinin yer aldığı güncel mevzuatla belirlenmelidir.

İhtiyati tedbir ve haciz. Geçici hukuki koruma başvurusu ile asıl davanın arabuluculuk şartı ve süre ilişkisi farklı olabilir.

İhtiyati haciz ve icra takibiyle ilişkisi

Ticari uyuşmazlıkta arabuluculuk sürerken aynı alacak için ihtiyati haciz veya icra takibi düşünülmesi, başvuru yolunun hukukî niteliğine göre ayrı değerlendirilmelidir. Dava şartı arabuluculuk, ilgili ticari davalar bakımından dava açılmasından önce tamamlanması gereken bir aşama olmakla birlikte genel olarak doğrudan icra takibinin ön koşulu değildir. İhtiyati haciz kararının uygulanması, kesin hacze dönüşme ve takip için kanunda öngörülen süreler ayrıca korunmalıdır. Örneğin alacaklı, mal kaçırma riski taşıyan borçlu şirket hakkında ihtiyati haciz talep ederken ticari alacak davası için arabuluculuğun dava şartı olup olmadığını ayrı denetlemelidir. Arabuluculuk süresi, gizlilik ve anlaşma belgesinin kapsamı ile ödeme planı bir arada değerlendirilmeli; aynı alacak için birden fazla tahsil yolu çifte tahsile dönüştürülmemelidir.

Arabulucuya başvurunun zaman etkisi. Başvuru ile son tutanak arasındaki sürenin zamanaşımı ve hak düşürücü süreye etkisi kanundaki özel düzenlemeye göre ele alınır.

Tüzel kişinin toplantıda temsili. Şirketin imzaya yetkili temsilcisi, vekâlet ve anlaşma yetkisi önceden kontrol edilmelidir.

Anlaşma belgesinin icrası. Anlaşma metni, gerekli imzalar, icra edilebilirlik ve yükümlülüklerin belirginliği bakımından denetlenmelidir.

Arabuluculuk anlaşması hangi alacakları kapsar?

Örneğin iki şirket arasındaki fatura alacağında doğrudan ticaret mahkemesine dava açılmadan önce arabuluculuk değerlendirilmelidir. Buna karşılık sırf anonim şirket genel kurul kararının iptaline ilişkin talebi, para alacağı davasıyla aynı dava şartına sokmak doğru değildir. Arabuluculuk sonunda anlaşmanın kapsamı, talep kalemleri ve yetkili kişilerce imza ayrı kontrol edilir.

Ticari sözleşme, fatura ve yetki belgeleri

• Ticari ilişkinin sözleşme ve fatura belgeleri
• Alacak hesap tablosu ve ihtarlar
• Şirketi temsil yetkisi ve vekâletname
• Arabuluculuk başvurusu ve davet kayıtları
• Toplantı tutanakları ve varsa anlaşma metni
• Banka ödeme, teminat ve ifa planı

Arabuluculuk başvurusu ve dava açma sırası

TTK 5/A uyarınca arabulucuya tanınan görev süresi kural olarak altı hafta ve zorunlu hâllerde en fazla iki hafta uzatmadır. İcra takibi başlatılmasıyla dava açılması farklı işlemlerdir; arabuluculuk kuralının uygulanacağı aşama netleştirilmelidir. Zamanaşımına ilişkin durma ve hak düşürücü sürelere etkisi 6325 sayılı Kanuna göre ayrı kontrol edilmelidir.

1. Önce dava türünü doğru sınıflandırmak. Ticari dava olması ile parasal istemin niteliği birlikte incelenir.

2. Yetkili büro ve temsil süreci. Şirket temsilcisi ve somut uyuşmazlık talebi belirlenir.

3. Müzakere konularını hesaplamak. Anapara, faiz, taksit, teminat ve ifa tarihleri ayrı yazılmalıdır.

4. Anlaşmama sonrası dava yolunu planlamak. Son tutanak, dava dilekçesi ve zamanaşımı takvimi birlikte ele alınır.

Örnek: Hizmet bedeli uyuşmazlığında iki şirket

Olay

İki şirket arasında hizmet bedeli uyuşmazlığı vardır. Alacaklı şirket doğrudan ticaret mahkemesinde dava açmış; arabuluculuk yapılmadığı iddia edilmiştir.

Hukuki değerlendirme

Önce davanın ticari ve parasal niteliği ile güncel m.5/A kapsamı incelenir. Zorunluysa dava öncesi başvuru ve son tutanağın usulü kontrol edilir.

Muhtemel sonuç

Tarafların daha önce özel görüşme yapmış olması her durumda kanundaki dava şartı arabuluculuk sürecinin yerine geçtiği anlamına gelmez.

Hangi ticari dava arabuluculuğa tabidir?

TTK m.5/A kapsamı yalnız tarafların tacir olmasına bağlanmaz. Ticari dava niteliği ile uyuşmazlığın konusu birlikte değerlendirilir; para alacağı, tazminat, itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davaları yönünden özel düzenleme mevcuttur. Buna karşılık yalnız anonim şirket genel kurul kararının iptaline ilişkin bir talep doğrudan para alacağı davası gibi ele alınmamalıdır. Dava şartının varlığı tarafların sözleşmeye koyduğu isteğe göre değil kanuna göre belirlenir.

Başvuru kapsamı ve son tutanak. Alacaklı yalnız asıl para bedelini, borçlu ise iade talebini tartışmış olabilir. Arabuluculuk son tutanağı ve anlaşma belgesinde hangi talep kaleminin görüşüldüğü açık olmalıdır. Birbiriyle bağlantılı fakat farklı hukuki uyuşmazlıkların sessizce aynı başvuruya dahil edildiği varsayılamaz. Dava dilekçesindeki taraflar ve taleple arabuluculuk belgesinin tutarlı olması usul tartışmalarını azaltır.

Altı haftalık süreç ve icra takibi ayrımı

TTK m.5/A uyarınca arabulucunun ticari dava şartı görüşmelerini kural olarak altı haftada sonuçlandırması, zorunlu hâllerde en fazla iki hafta uzatması öngörülür. Bu süre, alacaklının icra takibi başlatmak için mutlaka arabuluculukta bekleyeceği anlamına gelmez. Ticari para alacağı için icra takibi başlatılması ile dava açılması ayrı işlemlerdir. Zamanaşımı ve hak düşürücü sürelerin arabuluculukla ilişkisi de kanuni koşullarıyla değerlendirilmelidir.

Arabuluculuk görüşmesi hangi talebi tüketir?

Şirketler bir faturadaki alacak konusunda anlaşırken başka sözleşmeden doğan cezai şart ihtilafını açıkça görüşmemiş olabilir. Anlaşma belgesiyle son tutanağın bağlayıcılığı ve kapsamı aynı şekilde varsayılamaz. Özellikle birden çok takip ve dava bulunuyorsa tarafları, talep kalemlerini ve uyuşmazlık tarihlerini belirleyen tablo düzenlenmelidir. Dava şartı bulunmayan bir talep için zorunlu arabuluculuk şablonu kullanılmamalıdır.

Birden fazla ticari talebin bulunduğu uyuşmazlık

Bir şirket, ödenmeyen satış bedeli yanında sözleşmenin haksız feshi sebebiyle zarar da ileri sürebilir. Bu taleplerin her birinin dava niteliği ve arabuluculuk görüşmesinde ele alınıp alınmadığı ayrı denetlenir. Tarafların yalnız belirli faturalar üzerinde anlaşması başka dönem alacaklarının da çözüldüğü anlamına gelmeyebilir. Arabuluculuk tutanağındaki kalem ve tarafların yetkisi, sonradan açılacak davanın kapsamı bakımından önem taşır. İcra takibinin ayrı bir yol olması dava şartı arabuluculuğun uygulanmasını kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Dava konusu şirketler arasında birden çok sözleşme varsa bütün uyuşmazlıkları tek genel başlık altında toplamak yerine her talebin kaynağını ve miktarını ayrı gösteren belge listesi hazırlanmalıdır.

Ticari dava ile iş veya tüketici davası ayrımı

Taraflardan biri tüketiciyse uyuşmazlık ticari dava değil tüketici uyuşmazlığıdır; bu durumda TTK m.5/A değil, Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’daki arabuluculuk ve hakem heyeti kuralları uygulanır. İşçi ile işveren arasındaki işçilik alacakları da İş Mahkemeleri Kanunu’ndaki ayrı dava şartı arabuluculuğa tabidir. Yanlış yola başvurulması, örneğin tüketici uyuşmazlığında ticari arabuluculuk bürosuna gidilmesi, dava şartını karşılamayabilir; bu nedenle önce tarafların sıfatı ve uyuşmazlığın türü belirlenmelidir.

İkinci olay: Menfi tespit davası doğrudan açılıyor

Olay: Tacir, bankanın teminat mektubundan kaynaklandığını ileri sürdüğü 700.000 TL borcun bulunmadığını iddia ederek ticaret mahkemesinde menfi tespit davası açar. Karşı taraf dava şartı arabuluculuğa gidilmediğini savunur.

Hukuki değerlendirme: TTK m.5/A’nın güncel kapsamı, uyuşmazlığın ticari niteliği ve menfi tespit/istirdat talepleri açısından değerlendirilir. Arabuluculukta görüşülen uyuşmazlık ve son tutanak kapsamı da önemlidir. İcra takibi başlatılması için arabuluculukla, ticari dava açma şartını aynı işlem saymak doğru değildir.

Muhtemel sonuç: Somut uyuşmazlık m.5/A kapsamındaysa dava şartı eksikliği gündeme gelebilir. Aynı hukuki ilişki hakkında dava öncesi görüşme yapılmış olması kanuni arabuluculuk sürecinin yerini her zaman tutmaz.

Uygulamada dikkat: Arabuluculuk başvurusunda taraflar, borcun kaynağı, talep türü ve tutanak kapsamının dava dilekçesiyle örtüşmesini sağlayın; menfi tespit davasını kategorik olarak kapsam dışında bırakmayın.

Ticari sözleşmeler ve şirket uyuşmazlıklarına ilişkin diğer rehberler için Ticaret ve Şirketler Hukuku sayfamıza bakabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Tüm şirket davalarında arabuluculuk zorunlu mu?

Hayır. Şirketin taraf olması tek başına yetmez; dava hem ticari dava olmalı hem de konusu bir miktar para olmalı veya itirazın iptali, menfi tespit ya da istirdat davası olmalıdır. Genel kurul kararlarının iptali, şirketin feshi, ortaklıktan çıkma, marka hükümsüzlüğü veya belirli bir malın teslimi gibi para dışındaki talepler kapsamda değildir. Aynı davada hem parasal hem parasal olmayan talep varsa, parasal talep yönünden arabuluculuk şartı aranır.

İcra takibi için arabuluculuk şart mı?

Hayır. Alacaklı arabulucuya gitmeden doğrudan ilamsız icra takibi başlatabilir. Ancak borçlu ödeme emrine itiraz eder ve alacaklı itirazın iptali davası açmak isterse, dava açmadan önce arabulucuya başvurmalıdır. İtirazın iptali için öngörülen bir yıllık süre, arabulucuya başvurulduğu tarihten son tutanağa kadar işlemez. İtirazın kaldırılması için icra mahkemesine başvuru ise arabuluculuk şartına tabi değildir.

Arabuluculuk anlaşmasını nasıl tahsil ederim?

Arabuluculuk anlaşma belgesinin icra edilebilirliği, belgenin içeriğine ve kanundaki imza veya şerh koşullarına bağlıdır. Ödeme tutarı, vadesi ve borçlunun edimi açıkça belirlenmişse uygun şartları taşıyan belge ilam niteliğinde icra edilebilir. Her görüşme tutanağı veya belirsiz uzlaşma ifadesi doğrudan tahsil imkânı sağlamaz.

Toplantıya gitmezsek ne olur?

Geçerli bir mazeret göstermeksizin ilk toplantıya katılmaması nedeniyle arabuluculuk faaliyetinin sona ermesine yol açan taraf, son tutanakta belirtilir. Bu kişi davada kısmen veya tamamen haklı çıksa bile karşı tarafın ödemekle yükümlü olduğu yargılama giderlerinin yarısından sorumlu tutulur; kendi lehine ise Avukatlık Asgari Ücret Tarifesine göre hesaplanan vekâlet ücretinin yarısına hükmedilir (6325 sayılı Kanun m.18/A-11; 7531 sayılı Kanun m.25). Bu nedenle davet alındığında, katılmak mümkün değilse bile mazeret belgesiyle birlikte arabulucuya bildirimde bulunmak veya bir vekil göndermek gerekir.

Sonuç

Ticari ve parasal bir dava açılacaksa önce arabulucuya gidilmelidir; aksi hâlde dava usulden reddedilir ve bu eksiklik sonradan giderilemez. Süreç altı hafta (en fazla iki hafta uzatmayla sekiz hafta) sürer ve bu sürede zamanaşımı ile hak düşürücü süreler işlemez. Mazeretsiz olarak ilk toplantıya katılmamanız yüzünden arabuluculuk sona ererse, davada haklı çıksanız bile karşı tarafın ödemekle yükümlü olduğu yargılama giderlerinin yarısından sorumlu tutulabilir ve lehinize hesaplanan vekâlet ücretinin yalnız yarısını alabilirsiniz. Anlaşma sağlanırsa, taraflar ve avukatlarıyla arabulucunun birlikte imzaladığı anlaşma belgesi ilam niteliğindedir ve doğrudan icraya konulabilir.

Hukuki Uyarı

Bu yazı genel hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Somut uyuşmazlığın tarihi, sözleşme ve işlem belgeleri ile güncel mevzuat birlikte incelenmeden kişiye özgü hukuki sonuca ulaşılamaz.