CMR: Taşıyıcı Sorumluluğu ve Sınırı (2026)

Uluslararası karayolu eşya taşımasında taşıyıcının sorumluluğu, Türkiye’nin de taraf olduğu CMR Konvansiyonu ile belirlenir. Taşıyıcı; eşyanın kaybı, hasarı ve teslimdeki gecikmeden sorumludur, ancak bu sorumluluk kural olarak sınırlıdır: tazminat, eksik/hasarlı eşyanın brüt ağırlığının kilogramı başına 8,33 SDR’yi (Özel Çekme Hakkı) aşamaz; gecikme zararında ise sınır taşıma ücreti (navlun) ile sınırlıdır. Bu sınır, taşıyıcının kastı veya kasta eşdeğer ağır kusuru hâlinde ortadan kalkar ve sorumluluk sınırsız hâle gelir (CMR m.29). Hak kaybını önlemek için bildirim süreleri kritiktir: görünmeyen hasarda 7 gün, gecikmede 21 gün içinde yazılı çekince konulmalıdır. Davalar kural olarak 1 yıllık (kasıt/ağır kusurda 3 yıllık) zamanaşımına tabidir.

📅 Yayın: 3 Haziran 2026 · Son güncelleme: 3 Haziran 2026

CMR nedir, ne zaman uygulanır?

CMR, “Eşyaların Karayolundan Uluslararası Nakliyatı için Mukavele Sözleşmesi”dir. Yükün alındığı yer ile teslim edileceği yerin farklı ülkelerde olduğu ve bu ülkelerden en az birinin CMR’ye taraf olduğu karayolu taşımalarında uygulanır. Türkiye CMR’ye taraf olduğundan, Türkiye çıkışlı veya varışlı uluslararası karayolu taşımalarında bu rejim çoğu zaman doğrudan devreye girer ve sözleşmeyle aksi kararlaştırılamayan (emredici) hükümler içerir.

Taşıyıcının sorumluluğu ve kurtuluş sebepleri

Taşıyıcı; eşyayı teslim aldığı andan teslim edene kadar geçen sürede meydana gelen kısmi/tam kayıp, hasar ve teslimdeki gecikmeden sorumludur (CMR m.17). Sorumluluktan kurtulmak için, zararın; talep hakkı sahibinin kusurundan, eşyanın kendine özgü ayıbından, taşıyıcının kaçınamayacağı ve sonuçlarını önleyemeyeceği durumlardan ya da Konvansiyon’da sayılan özel risklerden (örneğin açık araçla taşıma, ambalaj kusuru, yükleme/boşaltmanın gönderici/alıcıca yapılması gibi) doğduğunu ispatlaması gerekir. İspat yükü çoğunlukla taşıyıcıdadır.

Tazminatın üst sınırı: 8,33 SDR/kg

Kayıp ve hasarda tazminat, eşyanın gerçek değeri üzerinden hesaplanır; ancak brüt ağırlığın kilogramı başına 8,33 SDR üst sınırını aşamaz. SDR (Özel Çekme Hakkı), uluslararası bir hesap birimidir ve ödeme/karar tarihindeki kuru üzerinden ulusal paraya çevrilir. Hesapta ambalaj ve palet gibi unsurlar da brüt ağırlığa dâhildir. Gecikme zararında sınır farklıdır: tazminat, taşıma ücretini (navlun) aşamaz (CMR m.23/5). Ayrıca tazminata, kural olarak yıllık %5 faiz işletilir.

Düşük ağırlıklı ama yüksek değerli yükler (elektronik, ilaç, yedek parça vb.) için bu sınır çoğu zaman gerçek zararın çok altında kalır. Bu nedenle gönderici, sevk mektubunda eşyanın değerini ya da özel teslim menfaatini beyan ederek (CMR m.24 ve m.26) sınırı yükseltebilir; bu durumda beyan edilen değer üst sınırın yerine geçer.

Sınırın kalktığı hâl: kasıt ve ağır kusur (m.29)

Zarar; taşıyıcının kastından veya mahkemenin kasta eşdeğer saydığı ağır kusurundan (pervasızca davranıştan) doğmuşsa, taşıyıcı sorumluluğu sınırlayan ve kaldıran hükümlerden yararlanamaz. Bu hâlde 8,33 SDR/kg sınırı uygulanmaz ve gerçek zararın tamamı istenebilir; ayrıca zamanaşımı süresi de 1 yıldan 3 yıla çıkar. Bu, hem yük sahibi hem taşıyıcı için davanın yönünü tümüyle değiştiren bir eşiktir.

Bildirim süreleri ve zamanaşımı: en sık kaybedilen haklar

CMR’de hak kaybının başlıca sebebi, sürelerin kaçırılmasıdır:

• Görünür hasar: teslim sırasında çekince konulmalıdır.
• Görünmeyen (gizli) hasar: teslimden itibaren 7 gün içinde yazılı çekince.
• Gecikme: eşyanın teslim edildiği tarihten itibaren 21 gün içinde yazılı çekince; aksi hâlde gecikme tazminatı talep edilemez.
• Zamanaşımı: kural olarak 1 yıl; kasıt veya kasta eşdeğer kusurda 3 yıl. Yazılı talep, taşıyıcı talebi yazılı olarak reddedene kadar zamanaşımını durdurur.

TTK ile ilişki: yurt içi taşımada paralel rejim

Yük taşıması tümüyle Türkiye içindeyse CMR değil, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun taşıma işlerine ilişkin hükümleri uygulanır. TTK, sorumluluk sınırını büyük ölçüde CMR’yle uyumlu kurmuştur: taşıyıcının sorumluluğu kural olarak brüt ağırlığın kilogramı başına 8,33 SDR ile sınırlıdır (TTK m.882) ve taşıyıcının kastı/pervasızca davranışı hâlinde bu sınır kalkar (TTK m.886). Bu paralellik, hem yurt içi hem yurt dışı taşımalarda benzer bir savunma mantığı kurmayı mümkün kılar.

Lojistik şirketi ve taşıyıcı için önlem ve savunma

• CMR / taşıyıcı sorumluluk sigortası: 8,33 SDR sınırının ötesindeki riski poliçeye taşır.
• Sevk mektubunu (CMR belgesini) doğru doldurmak: ağırlık, eşyanın niteliği, özel talimatlar ve varsa değer beyanı eksiksiz olmalı; eksik belge ispat gücünü zayıflatır.
• Teslimde çekince ve tutanak: hasar/gecikme hâlinde süresinde yazılı çekince koymak hakkı korur.
• Alt taşıyıcı (taşeron) sözleşmeleri: sorumluluk ve rücu ilişkisini net düzenlemek, zincirleme taşımalarda kritik.
• Yetkili mahkeme ve hukuk seçimi: CMR davalar için belirli yetki kuralları öngörür; uyuşmazlık öncesi bunun bilinmesi strateji belirler.

Limit aşımı ve filo kazalarındaki sorumluluk için poliçe limiti aşımı ve işleten sorumluluğu, sigorta uyuşmazlıklarının çözüm yolu için Sigorta Tahkim Komisyonu yazılarımız incelenebilir. Dosyaya özel destek için trafik ve sigorta hukuku hizmet sayfamıza bakabilir; Türk Ticaret Kanunu’nun tam metnine mevzuat.gov.tr üzerinden ulaşabilirsiniz.