Ticari Alacaklarda İhtiyati Haciz: Şartlar, Teminat ve Başvuru

Evet. İİK m.257’ye göre vadesi gelmiş ve rehinle güvence altına alınmamış her para alacağı için ihtiyati haciz istenebilir; vadesi gelmemiş alacakta ise ancak borçlunun belirli bir yerleşim yeri yoksa ya da borçlu mallarını gizliyor, kaçırıyor veya kaçmaya hazırlanıyorsa karar verilebilir. Talep, asıl davaya bakacak mahkemeye (ticari alacakta asliye ticaret mahkemesine) yapılır; alacağın ve gerekiyorsa haciz sebebinin yaklaşık olarak ispatı yeterlidir (m.258). Alacaklı, haksız çıkması hâlinde doğacak zararlara karşı mahkemenin belirleyeceği teminatı yatırır; ilama dayalı alacaklarda teminat aranmaz (m.259). Karar, verildiği tarihten itibaren 10 gün içinde icra dairesinden uygulattırılmalı (m.261), dava veya takipten önce alınan ihtiyati hacizde, haczin uygulanmasından (alacaklı haciz sırasında hazır bulunmamışsa haciz tutanağının kendisine tebliğinden) itibaren 7 gün içinde takip yapılmalı veya dava açılmalıdır (m.264); aksi hâlde ihtiyati haciz hükümsüz kalır.

📅 Son güncelleme: 25 Ekim 2026

Ticari alacak için ihtiyati haciz ne sağlar?

İhtiyati haciz, borçlunun malları üzerine dava veya takip sonuçlanmadan konulan geçici bir hacizdir. Borçlu, haczedilen malları elden çıkaramaz; alacaklı da takip kesinleştiğinde bu mallar üzerinden öncelikle tahsil imkânı kazanır. Karar borçlu dinlenmeden verilebildiği için sürpriz etkisi vardır; mal kaçırma riski bulunan dosyalarda en etkili koruma aracıdır. İhtiyati tedbirden farkı, yalnız para alacakları için ve borçlunun malvarlığının tamamına yönelik olarak verilmesidir; belirli bir malın teslimi isteniyorsa ihtiyati tedbir yoluna gidilir.

İİK m.257 uyarınca para alacağının vadesi, rehinle temin edilip edilmediği ve vadesi gelmemiş borçta kanunda sayılan istisnalar ihtiyati haciz isteminin temelidir. Alacağın yaklaşık ispatı ile mahkemenin nihai alacak hükmü için yapacağı tam ispat değerlendirmesi aynı değildir. İhtiyati haczin uygulanma süreleri ve haksız haciz nedeniyle tazminat riski karar alındıktan sonra da ayrıca izlenmelidir.

İİK m.257: Vade ve güvence koşulları

2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.257-268 ile usul ve teminat hükümleri incelenir.

İİK m.257 alacak koşulu. Para alacağının niteliği, vadesi ve rehin güvencesinin bulunup bulunmadığı öncelikle araştırılır.

Vadesi gelmemiş alacakta özel hâller. Kanunun öngördüğü belirli istisnalar, yalnız borçlunun ödeme güçlüğüne dair genel duyumla karıştırılmamalıdır.

Yaklaşık ispat ve delil. İmzalı sözleşme, kesinleşmiş mutabakat, teslim belgesi veya senet gibi kayıtların ihtiyati haciz yönünden değeri birlikte değerlendirilir.

Vadesi gelmeyen alacakta özel ihtiyati haciz hâlleri

İİK m.257 bakımından vadesi henüz gelmemiş alacağın ihtiyati hacze konu edilmesi kural değil, kanunda sayılan istisnaların değerlendirilmesini gerektirir. Borçlunun belirli yerleşim yerinin bulunmaması ya da taahhütlerinden kurtulmak amacıyla mallarını gizlemesi veya kaçırması gibi kanuni olguların somut delille ortaya konulması gerekir. Sadece alacaklının tahsil endişesi veya başka bir borçlunun temerrüdü tek başına yeterli değildir. Örneğin vadesi iki ay sonra gelecek ticari borç için borçlu şirketin bütün makinelerini devretmeye başlaması ileri sürülüyorsa satış ilanları, tapu ve sicil kayıtları mahkemeye sunulmalıdır. Mahkemece teminat istenip istenmeyeceği ve tedbirin uygulanması için kanuni takip süreleri ayrıca incelenmelidir.

Teminat meselesi. Alacaklının olası haksız haciz zararlarını güvenceye alma amacıyla teminat istenebilir; tutar ve istisnalar kanuni koşullara göre belirlenir.

Kararın infazı. İhtiyati haciz kararı uygulanmadan veya tamamlayıcı işlemler izlenmeden bırakılırsa koruma etkisini kaybedebilir.

Haksız haczin sonuçları. İhtiyati haciz haksız çıkarsa İİK m.259 kapsamında tazminat sorumluluğu doğabilir. Bu nedenle korunma ihtiyacı somutlaştırılmalıdır.

Vadesi gelmiş alacakta mal kaçırma şartı aranmaz; alacağın varlığını ve muacceliyetini yaklaşık ispatlamak yeterlidir. Ancak borçlu şirketin varlık satması tek başına her zaman kötü niyeti göstermez; vadesi gelmemiş alacakta bu iddia somut belgelerle desteklenmelidir. Karar alındıktan sonra icra takibi veya dava açma süreleri işlemeye başlar.

Teminat ve haksız haciz tazminatı riski

Örneğin alacaklı şirketin vadesi gelmiş 700.000 TL faturası varken borçlu şirketin araçlarını devrettiği öğrenilmiş olsun. Satış ilanı tek başına kötü niyetin mutlak kanıtı değildir. İrsaliye, sözleşme, ihtar, fatura, mal teslimi ve alacağın teminatsız olup olmadığıyla beraber analiz edilir. Haciz kararı verilse dahi uygulama süresi ve takip/dava yükümlülükleri kaçırılırsa koruma yitirilebilir.

Alacak ve malvarlığı belgelerinin hazırlanması

• Ticari sözleşme, fatura ve teslim kayıtları
• Cari hesap mutabakatı ve banka yazışmaları
• Alacağın vadesini gösteren belgeler
• Borçlunun malvarlığı ve tasarrufuna ilişkin objektif kayıtlar
• Varsa takip, ihtar ve ödeme emri belgeleri
• Teminat ve haciz infaz kayıtları

İhtiyati haciz talebi, uygulanması ve itirazı

Alacağın kaynağına göre yetkili ve görevli mahkeme, teminat oranı, ihtiyati haczin uygulanması ve borçlunun itirazı farklı aşamalardır. İhtiyati haciz ile İİK m.259’daki haksız hacizden kaynaklanan tazminat arasında ayrım yapılmalıdır. Alacaklı, asıl davada da alacağını ispata devam etmek zorundadır.

1. Alacağın türünü ve vadesini belirlemek. Para alacağı ve rehin durumu kontrol edilir.

2. Mahkemeye yaklaşık ispat sunmak. Kayıtların alacağı hangi düzeyde gösterdiği somutlaştırılır.

3. Teminat ve infaz maliyetini planlamak. Kararın masrafı ve olası haksızlık riski birlikte değerlendirilir.

4. Takip veya dava ile tamamlamak. İhtiyati haciz koruma sağlasa da alacağın tahsiline ilişkin esas süreç ayrıca yürütülmelidir.

Örnek: Malvarlığını devreden borçlu şirket

Olay

Sanayi tedarikçisi, uzun vadeli müşterisinden 900.000 TL alacaklıdır. Vade geçmiş, borçlu şirket makinelerini başka bir adrese taşıtmaktadır. Alacaklı ihtiyati haciz düşünür.

Hukuki değerlendirme

Fatura ve teslim belgeleri, vade, rehin ve varlık devrine ilişkin kayıtlar karşılaştırılır. Yaklaşık ispat ve gerekli teminat mahkemeye sunulur.

Muhtemel sonuç

Borçlunun malvarlığını taşıması tek başına alacağın kesinliğini ispatlamaz; alacak belgesi ayrıca değerlendirilir.

Alacak güvenliği ile nihai tahsil ayrımı

İhtiyati haciz para alacağının ileride tahsil edilebilmesine yönelik geçici koruma mekanizmasıdır. Haciz kararı verilmesi alacaklının davayı kesin kazandığı veya malın mülkiyetine geçtiği anlamına gelmez. Kural olarak alacağın rehinle güvence altına alınıp alınmadığı, vadesi ve yaklaşık ispat düzeyi araştırılır. Vadesi gelmemiş alacaklar için özel kanuni şartlar bulunduğundan her risk iddiası aynı sonucu doğurmaz.

Teminat, infaz ve tamamlayıcı işlemler. Mahkemenin ihtiyati haciz kararı yanında belirlediği teminatın niteliği ve icra dairesinde kararın uygulanmasına ilişkin süreler mutlaka kontrol edilmelidir. Alacaklının kararı almış olması tek başına işlemleri tamamladığı anlamına gelmez. İhtiyati haczin uygulanmasından sonra dava veya takip yoluna geçilmesine ilişkin İİK hükümleri, alacağın takibe konu olup olmadığına göre ayrı takvim gerektirebilir.

Haksız haczin tazminat riski

Borçlunun makinelerinin haczedilmesi üretimi durdurabilir ve büyük zarar iddialarına sebep olabilir. Bu nedenle borçlu şirketin mal kaçırdığına ilişkin somut bilgi bulunmadan yalnız “ödeme yapmıyor” gerekçesiyle aşırı kapsamlı haciz talebi dikkatli değerlendirilmelidir. Sonradan haksız görülen ihtiyati haciz için İİK m.259 kapsamında ayrı tazminat uyuşmazlığı doğabilir. Alacaklının korunması ile borçlunun mülkiyet ve ticari faaliyet hakkı dengelenmelidir.

Mal kaçırma iddiasının belgesi

Borçlu şirketin taşınır malı başka depoya götürmesi tek başına her zaman alacaklıdan mal kaçırdığını göstermez; olağan faaliyet taşınması da olabilir. Ancak satış ilanları, hesap kapatma ve tasfiye belirtileriyle birlikte değerlendirilirse tahsil riski iddiası güçlenebilir. İhtiyati haciz talebinde esas alacak delili ile risk delili birbirine karıştırılmamalı; varsa rehin ve teminatlar da mahkemeye doğru bildirilmelidir.

İhtiyati hacizde zamanlama ve amaç

Tedarikçi şirketin ödenmemiş fatura alacağı, sözleşmede belirli bir vadeye bağlanmış olabilir. Vade henüz dolmamışsa ihtiyati haciz için özel kanuni koşulların bulunup bulunmadığı araştırılmalıdır; borçlunun ödeme yapmak istememesi tek başına her durumda yeterli değildir. Alacaklı rehin veya başka güvenceye sahipse bunun kapsamı da karar verilmeden önce açıklanmalıdır. Mahkeme tarafından teminat istenmesi ve haciz kararının icraya konulması aşamalarında özel süreler bulunabilir. İhtiyati haciz kararı alındıktan sonra takip veya dava yolunda yapılması gereken tamamlayıcı işlemler ihmal edilirse koruma etkisini yitirebilir. Bu geçici korumayla nihai tahsil ve haksız hacizden doğabilecek tazminat riski üç ayrı hukuki meseledir. Örneğin borçlu, satılacağı söylenen makinelerin gerçekte uzun süre önce banka kredisi için rehin verildiğini veya üçüncü kişiye ait olduğunu savunabilir. Bu durumda yalnız borçlunun ticari kayıtlarını değil hacze konu malın hukuki durumunu ve alacaklının gerçekten hangi malvarlığı üzerinde koruma istediğini incelemek gerekir. İhtiyati haczin kapsamı alacağı güvenceye alma amacıyla ölçülü kurulmalıdır.

Borçlu ihtiyati hacze nasıl itiraz eder?

İİK m.265’e göre borçlu, haciz sırasında hazır bulunmuşsa haczin uygulandığı tarihten, hazır bulunmamışsa haciz tutanağının kendisine tebliğinden itibaren 7 gün içinde kararı veren mahkemeye itiraz edebilir. İtiraz sebepleri sınırlıdır: mahkemenin yetkisi, ihtiyati haczin şartlarının (alacak, vade, haciz sebebi) bulunmadığı ve teminatın yeterliliği. Mahkeme itirazı duruşma yaparak inceler. Borçlu ayrıca, borcu karşılayacak tutarda teminat göstererek haczin kaldırılmasını isteyebilir. Alacağın esası ise itiraz incelemesinde değil, asıl dava veya takipte tartışılır.

İkinci olay: Vadesi gelmemiş alacak için ihtiyati haciz

Olay: Bir teknoloji tedarikçisi, altı ay sonra ödenecek taksitli satış alacağına sahiptir. Borçlu şirket ticaret sicilindeki adresini terk edip işyerini kapatır; tedarikçi taksitlerin vadesini beklemek istemez.

Hukuki değerlendirme: İİK m.257 uyarınca vadesi gelmemiş borçlarda ihtiyati haciz istisnai koşullara bağlıdır. Borçlunun belirli yerleşim yerinin bulunmaması veya alacaklıdan kaçma, malları gizleme/kaçırma gibi kanunda gösterilen hâller somutlaştırılmalıdır. Yalnız tahsilattan endişe edilmesi kanuni istisnanın yerini tutmaz.

Muhtemel sonuç: Adres değişikliği resmî taşınma ve faaliyet devamıyla açıklanabiliyorsa istisnai haciz talebi reddedilebilir; mal kaçırma delili varsa mahkemenin değerlendirmesi değişebilir.

Uygulamada dikkat: Vadesi gelmiş alacak için olağan yaklaşık ispat dosyası ile henüz muaccel olmayan alacak için istisnai koşulları gösteren dosyayı ayrı hazırlayın.

Kararın uygulanması ve takip süreleri

İhtiyati haciz kararı kendiliğinden uygulanmaz. Alacaklı, kararın verildiği tarihten itibaren 10 gün içinde icra dairesine başvurarak kararın infazını istemelidir; bu süre kaçırılırsa karar kendiliğinden kalkar (İİK m.261). Dava veya takipten önce alınmış bir ihtiyati haciz uygulanmışsa, alacaklı haczin uygulandığı tarihten (borçlu hazır değilse tutanağın tebliğinden) itibaren 7 gün içinde icra takibi başlatmalı veya dava açmalıdır (m.264). Takip başlatılmış ve borçlu ödeme emrine itiraz etmişse, itirazın tebliğinden itibaren 7 gün içinde itirazın kaldırılması veya iptali yoluna gidilmelidir.

Ticari alacağın tahsilindeki diğer yollar için ticari alacak tahsili ana rehberimize bakabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

İhtiyati haciz ile haciz aynı mı?

Hayır. Kesin haciz, takip kesinleştikten sonra icra dairesince konulur ve malın satışına kadar gider. İhtiyati haciz ise mahkeme kararıyla, takip veya dava sonuçlanmadan konulan geçici bir hacizdir; mallar satılamaz, yalnızca borçlunun bunları elden çıkarması engellenir. Takip kesinleştiğinde ihtiyati haciz kendiliğinden kesin hacze dönüşür ve alacaklı o tarihten itibaren satış isteyebilir.

Her ticari alacak için ihtiyati haciz alınabilir mi?

Hayır. İİK m.257 kapsamında para alacağının niteliği, rehinle güvence altına alınıp alınmadığı, vadesi ve kanunda öngörülen özel hâller incelenir. Alacağın ticari olması tek başına ihtiyati haciz kararı için yeterli değildir. Başvuruda alacağı yaklaşık ispatlayan belgeler ve gerekiyorsa teminat değerlendirilmelidir.

Teminat her olayda aynı oran mı?

Hayır. Kanunda sabit bir oran yoktur; teminatın miktarını ve türünü (nakit, banka teminat mektubu) mahkeme, alacağın ispat durumu ve borçlunun uğrayabileceği muhtemel zarar ölçüsünde takdir eder. Alacak bir mahkeme ilamına dayanıyorsa teminat aranmaz; alacağın kuvvetli bir belgeye (örneğin kambiyo senedi) dayanması ise mahkemenin teminatı düşük tutmasına veya teminatsız karar vermesine imkân tanıyabilir.

Haciz haksız çıkarsa ne olur?

Alacaklı, asıl davada haksız çıkarsa ihtiyati haciz nedeniyle borçlunun ve üçüncü kişilerin uğradığı zararı tazmin etmekle yükümlüdür (İİK m.259). Bu tazminat için alacaklının kusurunun ispatı gerekmez; ancak zararın ve illiyet bağının ispatı gerekir. Mahkemece alınan teminat bu sorumluluğun güvencesidir. Bu nedenle özellikle işletmenin makine ve hesaplarına yönelik geniş kapsamlı haciz taleplerinde alacağın sağlamlığı önceden iyi değerlendirilmelidir.

Sonuç

Vadesi gelmiş ve rehinsiz bir ticari alacak için ihtiyati haciz, mal kaçırma şartı aranmadan istenebilir; vadesi gelmemişse borçlunun malları kaçırdığı veya belirli bir yerleşim yerinin olmadığı yaklaşık olarak ispatlanmalıdır. Karar alındıktan sonra iki süre hayati önemdedir: kararın 10 gün içinde uygulattırılması ve haczin uygulanmasından itibaren 7 gün içinde takip veya dava açılması. Borçlu ise 7 gün içinde itiraz edebilir. Haksız çıkan alacaklı, kusuru olmasa da borçlunun zararından sorumludur.

Hukuki Uyarı

Bu yazı genel hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Somut uyuşmazlığın tarihi, sözleşme ve işlem belgeleri ile güncel mevzuat birlikte incelenmeden kişiye özgü hukuki sonuca ulaşılamaz.