Kamu Yapım İşlerinde Yeni Birim Fiyat Tespiti ve İdareyle Uyuşmazlıklar (2026)

Kamu yapım işi sözleşmesinde başlangıçta fiyatı bulunmayan bir imalatın idarece yapılması isteniyorsa, bedel kural olarak Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin 22. maddesindeki yeni birim fiyat tespiti yöntemiyle belirlenir. Yeni fiyatın hesaplanması, mevcut teklif tutarına keyfî bir oran eklemek veya bütün yeni işleri sözleşmedeki birim fiyata bağlamak değildir. İş kaleminin niteliği, analiz ve rayiçler, sözleşme türü, anlaşmazlık tutanağı ve uygulanabilir mevzuat birlikte değerlendirilmelidir. 30 Temmuz 2025 tarihli değişikliklerin yürürlük şartları özellikle kontrol edilmelidir.

📅 Son güncelleme: 24 Ekim 2026

Yeni birim fiyat hangi durumda gündeme gelir?

İhale dokümanında ve yüklenicinin teklifinde fiyatı belirlenmeyen yeni bir iş kalemi veya iş grubunun, sözleşmenin yürütülmesi sırasında idarece gerekli görülmesi halinde yeni birim fiyat oluşturulması gündeme gelir. YİGŞ m.12/4 kapsamındaki proje değişikliğinin şartları ve m.21 kapsamında yaptırılabilecek ilave iş koşulları önem taşır. Her projede meydana gelen maliyet artışı veya yüklenicinin yanlış fiyat vermiş olması yeni birim fiyat oluşturulması için yeterli değildir. Önce söz konusu imalatın sözleşme kapsamında zaten fiyatlandırılmış işlerin içinde bulunup bulunmadığı ayrıştırılmalıdır.

Örneğin projede öngörülmeyen farklı bir zemin iyileştirme imalatının idarece istenmesi ile mevcut betonarme imalatının maliyetinin yükselmesi aynı hukuki sorun değildir. İlkinde yeni iş kaleminin tanımı ve fiyat hesabı; ikincisinde mevcut sözleşme fiyatı, fiyat farkı ve varsa uyarlama talepleri tartışılabilir. Bu ayrım yanlış kurulursa yüklenici gerçekte fiyatlandırılması gereken işi bedelsiz yapabilir veya mevcut bir imalat için ikinci kez ücret isteyebilir.

Yapım İşleri Genel Şartnamesi m.22’nin 2025 değişikliği neyi etkiliyor?

30 Temmuz 2025 tarihli ve 32971 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan değişiklikler, YİGŞ m.22’nin yeni birim fiyat tespiti düzenini yenilemiştir. Kamu İhale Kurumunun aynı tarihteki duyurusuna göre ilgili düzenlemeler, ilanı veya duyurusu 1 Eylül 2025 tarihinden sonra yapılan ihalelere ve bunların sözleşmelerine uygulanır. Uyuşmazlığın 2026 yılında ortaya çıkması, yeni kuralların önceki sözleşmelere uygulanması için tek başına yeterli değildir. İhalenin ilan veya duyuru tarihi, sözleşme ekindeki şartnamenin sürümü ve geçiş hükümleri başlangıçta belirlenmelidir.

Güncel m.22’ye göre yeni iş kaleminin tanımı, tarifi ve yapım şartları idarece belirlenir. Ardından o işin niteliğine uygun analiz kaynakları madde içindeki öncelik sırası gözetilerek ele alınır. Yüklenicinin aşırı düşük teklif açıklamasında idareye sunduğu, benzer iş kalemine ilişkin analizler ilk incelenmesi gereken kaynaklardan olabilir. Uygun benzer analiz bulunmazsa idarenin veya diğer idarelerin analizleri ve şartnamede belirtilen diğer yöntemler önem kazanır. Güncel rayiçler ile iş kalemine uygun olmayan verilerin gelişigüzel birleştirilmesi doğru hesap vermez.

Yeni birim fiyat oluşturulurken hangi belgeler ve analizler kullanılır?

İdare öncelikle yeni iş kalemini teknik bakımdan tanımlamalıdır. İmalatın metrajı, kullanılacak malzeme, işçilik, ekipman, nakliye mesafesi, iş programı ve yapım yöntemi bu tanımla uyumlu olmalıdır. Daha sonra YİGŞ m.22’deki analiz sıralamasına göre uygun karşılaştırma yapılır. Aynı nitelikte ve aynı yapım şartlarında olmayan bir iş kaleminin teklif fiyatını yeni imalata aynen uygulamak hatalı olabilir. Yeni fiyatın dayandığı analiz, birim miktarları, rayiç tarihleri ve varsa oranların hesap tablosunda açık gösterilmesi gerekir.

Yüklenicinin sunduğu piyasa teklifleri, fatura veya taşeron maliyet belgeleri bazı girdilerin gerçekliğini gösterebilse de bunların sözleşme eki şartnamede yer alan analiz sırasının yerine otomatik geçtiği söylenemez. Özellikle ihaleye düşük teklif verilmiş olması, bütün yeni iş kalemlerine idarenin sonradan keyfî indirim uygulayabileceği anlamına gelmez. Buna karşılık bazı durumlarda yeni birim fiyata uygulanacak oran için Kamu İhale Genel Tebliği m.53.5 ve güncel şartname hükümleri dikkate alınır. İndirimin varlığı kadar hukuki dayanağı ve hesap yöntemi de denetlenmelidir.

Birim fiyat sözleşme ile anahtar teslim götürü bedel sözleşme arasında ne fark var?

Birim fiyatlı yapım işinde fiyatı belirlenen yeni iş kaleminin gerçekleşen ve usulüne uygun ölçülen miktarı, ilgili yeni birim fiyat üzerinden hakediş hesabına katılabilir. Anahtar teslim götürü bedel sözleşmede ise yeni imalatın parasal değeri ile ilerleme yüzdelerinin ilişkisi farklıdır. 2025 değişikliği, anahtar teslim götürü bedel işte ilave imalat bedelinin yeni birim fiyatlar üzerinden hesaplanan artış tutarına göre belirlenecek ilerleme yüzdeleri esas alınarak ödenmesini açıkça düzenlemiştir. Bu nedenle iki sözleşmede aynı fiyat tutanağını kullanmak, ödeme planı ve hakediş hesabının da aynı olacağı anlamına gelmez.

Götürü bedel sözleşmede mevcut proje ve mahal listesinde zaten yer alan ancak metrajı tahminden farklı çıkan imalatın niteliği ayrıca incelenmelidir. Her miktar artışına yeni fiyat uygulanması beklenmemelidir; sözleşme bedelinin kapsamı, projelerdeki değişiklik ve bedelin hangi şartla artabileceği belirleyicidir. İş artışı için 4735 sayılı Kanun m.24’teki koşullar ve kanuni sınırlamalar da gözden geçirilir. Yeni birim fiyat tespiti, iş artışı izninin yerini tutmaz.

Yüklenici ile idare yeni fiyat üzerinde anlaşamazsa ne olur?

Yeni fiyatın tutarı, analizin seçimi veya uygulama rayiçleri konusunda anlaşmazlık doğduğunda YİGŞ m.22’de öngörülen prosedür işletilir. Uyuşmazlık tek başına sözlü görüşmeyle bırakılmamalı; idarenin hesabı, yüklenicinin karşı hesabı, teknik gerekçeler ve anlaşmazlık konusu kalemler yazılı şekilde ortaya konmalıdır. Anlaşmazlık halinde YİGŞ m.22 kapsamında Yüksek Fen Kurulu süreci ve tutanak usulü değerlendirilir. Kurul başvurusu ve kararının etkisi, sözleşmenin sürümüne ve 2026’da yürürlükteki hükümlere göre incelenmelidir.

Anlaşmazlık tutanağında yalnız ‘fiyata itiraz ediyorum’ denilmesi çoğu zaman hesabın nerede hatalı olduğunu göstermeye yetmez. Hangi analiz girdi miktarı, hangi rayiç, hangi benzer iş kalemi veya uygulanan oranın neden yanlış olduğu tek tek yazılmalıdır. Teknik itirazın ekinde karşı analiz, fotoğraflar, proje revizyonu, saha tutanakları ve işin fiilen gerçekleştirilme tarihi bulunması değerlendirmeyi güçlendirir. Bununla birlikte sözleşmenin öngördüğü işlem sırasına uyulup uyulmadığı da ayrıca önemlidir.

İdare yeni birim fiyatı tek taraflı belirleyebilir mi?

İdare, işin tanım ve teknik şartlarını belirleme yetkisini kullanırken kamu kaynağını gözetir; fakat sözleşme ekindeki fiyat tespit usulüne aykırı ve gerekçesiz bir tutarı yükleniciye sırf imalatın devam etmesi gerektiği gerekçesiyle dayatması hukuki uyuşmazlık doğurabilir. Diğer yandan yüklenicinin kendi hazırladığı hesap, idare tarafından uygun bulunmadığında kendiliğinden kesin bedel haline gelmez. YİGŞ m.22 uyarınca yeni fiyat yükleniciyle birlikte tespit edilir. Birim fiyatlı işlerde yeni birim fiyatlar; anahtar teslim götürü bedel işlerde ise yeni fiyatlardan hesaplanan artış tutarına göre belirlenecek ilerleme yüzdeleri ödeme hesabına esas alınır. Anlaşmazlıkta şartnamedeki usul izlenmelidir.

İmalata devam edilmesinin istendiği durumlarda yüklenici, yerine getirilmesi gereken iş programı ve sözleşme sorumluluklarını dikkate almalıdır. Yeni fiyat tartışması nedeniyle tüm işi tek taraflı bırakmak veya kesin kabul edilmemiş birim fiyat üzerinden fatura kesmek ayrıca risk yaratabilir. Yüklenicinin ihtirazi kaydı ve hakedişe ilişkin başvuru şekli ilerideki alacak uyuşmazlığında belirleyici olabileceğinden itirazların tarihlendirilmesi gerekir.

Yeni birim fiyat ile fiyat farkı birlikte hesaplanabilir mi?

Yeni birim fiyatın belirlenmesi ile fiyat farkı ödemesi aynı işlem değildir. Yeni birim fiyat, sözleşmede bulunmayan imalatın bedelini belirler. Fiyat farkı ise ihale dokümanı ve yürürlükteki fiyat farkı esasları uyarınca belirli endeks değişikliklerinin sözleşme bedeline yansıtılmasıdır. Kamu İhale Kurumunun 30 Temmuz 2025 tarihli mevzuat duyurusunda, sözleşmede birim fiyatı bulunmayan iş kalemi için yeni fiyat hesaplandığında fiyat farkı hesabında hangi birim fiyatın esas alınacağının düzenlendiği belirtilmiştir. Yeni fiyatın hesap tarihi ile fiyat farkı hesabının dayandığı dönem birbirine karıştırılmamalıdır. Yeni fiyat güncel rayiçlerle oluşturulmuşsa aynı dönemdeki değişimin ikinci kez ödenmesi riskine karşı hesap dikkatle kurulmalıdır.

Hakediş raporunda yeni imalat miktarı, yeni birim fiyat, varsa fiyat farkının hangi ay veya temel endeksten hesaplandığı ayrı ayrı izlenmelidir. Birim fiyatın oluşturulmasında güncel girdi bedelinin kullanılmış olması, bütün işler ve bütün dönemler için fiyat farkı hakkının ortadan kalktığı anlamına gelmez. Asıl belirleyici olan, ilgili sözleşme için uygulanan fiyat farkı esasları ve geçiş hükümleridir.

Hakediş ve itiraz süreci nasıl yönetilmeli?

İhtilafın başında ihale ilanı, sözleşme, Yapım İşleri Genel Şartnamesi, idari ve teknik şartname, uygulama projeleri, birim fiyat teklif cetveli ile varsa aşırı düşük teklif analizleri bir araya getirilmelidir. Proje revizyonları, yeni iş emri, metraj tutanakları, ataşmanlar ve yeni fiyat görüşme yazışmaları tarih sırasına konulmalıdır. İdare tarafından verilen yeni fiyatın hesap yöntemine karşı teknik itiraz, somut parasal fark gösterilerek ve sözleşmenin hakedişe ilişkin ihtirazi kayıt koşulları gözetilerek yapılmalıdır.

Yüklenici, yalnız son hakedişte ortaya çıkan toplam eksik ödemeye odaklanmamalıdır. Hangi iş kalemi için hangi miktarda imalat yapıldığı, geçerli fiyatın ne olduğu ve ödeme hesabında hangi kesintinin uygulandığı ayrı cetvelle gösterilirse uyuşmazlığın çözümü kolaylaşır. Yüksek Fen Kurulu süreci veya dava yoluna başvurma ihtimali, sözleşme türü ve ilgili kanuni düzenleme değerlendirilerek belirlenmelidir. Bu süreçte süre kaçırılmaması ve hakedişlerin kayıtsız onaylanmasının etkileri özellikle kontrol edilmelidir.

Uygulamada izlenecek yol: Yeni fiyatın hesaplanmasında önce mevcut sözleşme fiyatları ve uygulanabilir analiz/rayiç kaynakları karşılaştırılmalı; bulunan fiyatın hangi girdilerden oluştuğu açıkça gösterilmelidir. Örnek hesap: 100 metrekare imalatın usulüne uygun belirlenen birim fiyatı 1.200 TL ise toplam 120.000 TL olur. Bu, fiyat tespitinin hukuken doğru olduğu varsayımına bağlıdır. Önce imalatın mevcut sözleşme fiyatlarıyla karşılanıp karşılanmadığı belirlenir. Yeni fiyat gerekiyorsa uygulanabilir şartname sürümü, analizler, rayiçler ve tarafların fiyat tespitine ilişkin kayıtları incelenir. Anlaşmazlık hâlinde hakediş ve başvuru usulü ayrıca takip edilir.

Sık Sorulan Sorular

Her proje değişikliğinde yeni birim fiyat yapılır mı?

Hayır. Değişiklik nedeniyle sözleşmede fiyatı bulunmayan bir iş kalemi veya iş grubu gündeme gelmeli ve Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin ilgili koşulları gerçekleşmelidir. Mevcut iş kaleminin miktar veya maliyet farklılığı tek başına yeterli olmayabilir.

Yeni fiyatın bulunmasında yalnız piyasa teklifi yeterli midir?

Her durumda değil. YİGŞ m.22’deki analiz kaynaklarının öncelik sırası ve ilgili dönemde geçerli rayiçler gözetilir. Piyasa belgeleri ancak mevzuat ve somut teknik ihtiyacın izin verdiği kapsamda değerlendirilir.

Yeni birim fiyata otomatik olarak ihale indirimi uygulanır mı?

Her iş için sabit bir indirim oranı yoktur. Yeni fiyatın oluşturulmasında kullanılacak oran, ilgili sözleşmenin tarihi ve YİGŞ m.22 ile Kamu İhale Genel Tebliği m.53.5 hükümleri üzerinden kontrol edilir.

İdareyle yeni fiyat üzerinde anlaşamazsak çalışmayı durdurabilir miyiz?

İşin sürdürülmesi ve uyuşmazlık halinde uygulanacak yöntem sözleşmeye göre değerlendirilmelidir. Uyuşmazlık gerekçeleri yazılı tutanağa geçirilip yetkili kurula başvuru imkânları incelenmeden tek taraflı iş bırakmak riskli olabilir.

2025’te değişen hesap yöntemi 2024 ihalesine uygulanır mı?

Kamu İhale Kurumunun 30 Temmuz 2025 duyurusuna göre değişiklikler kural olarak ilanı veya duyurusu 1 Eylül 2025’ten sonra yapılan ihalelere ve sözleşmelere yöneliktir. İhalenin tarihi ve sözleşme eki hükümlerinin geçiş rejimi belirlenmeden cevap verilmemelidir.

Bu hesaplama, endeks bazlı fiyat farkı hesabından ayrıdır. Yapım işlerinde teknik uyuşmazlıkların çözüm yolları için Yüksek Fen Kurulu başvurusu yazısı da yol gösterici olabilir.

Sonuç

Kamu yapım işlerinde yeni birim fiyat uyuşmazlığının sağlıklı çözümü, yeni imalatın gerçekten sözleşme dışında olup olmadığının ve yürürlükteki m.22 yönteminin doğru belirlenmesine bağlıdır. Önce teknik kapsam, sonra analiz ve rayiçler, ardından sözleşme türüne göre hakediş ve fiyat farkı hesabı kurulmalıdır. 1 Eylül 2025 geçişi ve Yüksek Fen Kurulu prosedürü ihmal edilirse doğru maliyet hesabı bile yanlış hukuki yöntem nedeniyle sonuçsuz kalabilir.

Hukuki Uyarı

Bu metin genel bilgilendirmedir. Her işin ilan tarihi, sözleşme türü, teknik projeleri, fiyat farkı hükümleri ve ilgili Yapım İşleri Genel Şartnamesi sürümü incelenmeden kesin yeni birim fiyat veya alacak miktarı belirlenemez.