SGK Rücu Davası ve İşveren Sorumluluğu (2026)

SGK rücu davası, iş kazası veya meslek hastalığı nedeniyle sigortalıya ya da hak sahiplerine ödeme yapan Sosyal Güvenlik Kurumunun bu giderleri işverenden veya kazaya sebep olan üçüncü kişiden geri istemesidir. 5510 sayılı Kanun m.21’e göre işverenin sorumluluğu kusura bağlıdır: kaza işverenin kastı veya iş sağlığı ve güvenliği mevzuatına aykırı davranışıyla meydana gelmiş olmalı ve nedensellik bağı bulunmalıdır. Talep; Kurum ödemeleri, gelirin ilk peşin sermaye değeri, işverenin kusur oranı ve sigortalının gerçek zarar tavanıyla sınırlıdır. İşe giriş bildirgesi verilmeden önce olan kazalarda ise m.23 uygulanır ve kusur aranmaz. Dava iş mahkemesinde görülür, arabuluculuk şartı yoktur, zamanaşımı on yıldır.

📅 Son güncelleme: 16 Ekim 2026

SGK rücu davası nedir?

İş kazası veya meslek hastalığında Kurum, kimin kusurlu olduğuna bakmaksızın geçici iş göremezlik ödeneği, sürekli iş göremezlik geliri, ölüm geliri ve tedavi giderlerini öder. Sonra kazadaki sorumluluğu araştırarak bu ödemelerin tamamını veya bir kısmını işverenden, asıl veya alt işverenden, kazaya sebep olan üçüncü kişiden ya da şartları varsa onu çalıştırandan ister. Bu dava, işçinin veya hak sahiplerinin işverene açtığı maddi ve manevi tazminat davasından farklıdır: rücu davasında davacı Kurumdur ve konu Kurumun yaptığı sosyal güvenlik harcamalarıdır. İşçinin kendi zararları için iş kazası tazminat davası yazımıza bakabilirsiniz. Kanun metinleri: 5510 sayılı Kanun, 6331 sayılı Kanun.

m.21 ile m.23 arasındaki fark

Aynı olayda iki madde birlikte tartışılabilir; bildirgesi verilmemiş işçi iş güvenliği ihlali sonucu yaralanmışsa Kurum dilekçesinde her ikisine dayanabilir.

m.21’de işverenin sorumluluk şartları

İşyerinde kaza olması yetmez. 5510 anlamında iş kazası veya meslek hastalığı bulunmalı, Kurum ödeme yapmış veya gelir bağlamış olmalı, işverenin kastı veya İSG mevzuatına aykırı davranışı ile bu davranış ve kaza arasında uygun nedensellik bağı bulunmalı, talep de işverenin kusur oranı ve kanuni sınırlar içinde kalmalıdır. Uygulamada davaların çoğu kasta değil İSG ihlaline dayanır; ancak tehlikeyi bilerek üretimi sürdürmek, durdurulan işi devam ettirmek veya koruyucu sistemi kasıtlı devre dışı bırakmak kast veya ağır kusur tartışması doğurur.

6331 sayılı Kanun ve yönetmelikler çerçevesinde risk değerlendirmesinin yapılıp güncellendiği, tehlikelerin kaynağında giderilip giderilmediği, toplu koruma önlemlerinin kişisel koruyuculardan önce alınıp alınmadığı, makine koruyucuları, işe özgü eğitim ve mesleki yeterlilik, kişisel koruyucu donanımın (KKD) fiilen kullandırılıp kullandırılmadığı ve gözetim-denetim incelenir.

İmzalı eğitim ve KKD teslim tutanağı tek başına işvereni kurtarmaz; mahkeme yükümlülüğün gerçekten yerine getirilip getirilmediğine bakar. Örnek: Baret teslim tutanağı olan ama baret kullanımını hiç denetlemeyen işveren ya da makine koruyucusu takması gerekirken işçilere yalnızca “dikkatli olun” diyen işveren sorumluluktan kurtulamaz. Eğitim işe özgü, işçinin anlayacağı dilde, uygulamalı, işe başlamadan önce ve iş veya ekipman değiştiğinde yenilenerek verilmelidir.

Her ihlal sorumluluk doğurmaz; ihlal ile kaza arasında bağ olmalıdır. Yüksekte çalışma eğitimi verilmemesi ile düşme veya makine koruyucusunun olmaması ile elin sıkışması arasında bağ kurulur; kazayla ilgisiz bir evrak eksikliği ise tek başına rücu sorumluluğu doğurmaz. Mücbir sebep, üçüncü kişinin ağır kusuru veya işçinin tamamen öngörülemez davranışı bağı kesebilir.

Kaçınılmazlık ve işçinin kusuru

Kaçınılmazlık, bilim ve tekniğin gerektirdiği bütün önlemler alınsa bile olayın önlenemeyen bölümüdür; bilirkişi teknik verilere göre belirler ve taraflara kusur olarak yüklenmez. Önlem almamış bir işverenin “kaza zaten kaçınılmazdı” savunması kabul görmez.

İşçinin açık talimata bilerek aykırı davranması, denetlenen koruyucu donanımı haklı sebep olmadan çıkarması, yetkisi olmayan makineye müdahale etmesi veya alkol etkisinde çalışması kusurunu ve işverenin payını etkiler. Ancak işveren yeterli eğitim vermemiş, tehlikeli yöntemi olağan uygulama hâline getirmiş, ihlallere göz yummuş veya üretim baskısı yaratmışsa işçinin hatası onu tamamen kurtarmaz.

İlk peşin sermaye değeri ve gerçek zarar tavanı

Sürekli iş göremezlik veya ölüm gelirleri yıllarca ödenir. İlk peşin sermaye değeri, bu gelirin başladığı tarihteki aktüeryal karşılığıdır; gelir tutarı, bağlanma oranı, hak sahibinin yaşı ve aktüeryal tablolarla hesaplanır. Bu nedenle Kurumun talebi o güne kadar ödenmiş aylıklardan ibaret değildir. Sonradan kanun veya katsayı değişiklikleriyle gelirde yapılan artışlar işverene sınırsız biçimde yeniden rücu edilemez.

m.21/1 uyarınca işverenden istenebilecek tutar, sigortalının veya hak sahiplerinin işverenden isteyebileceği gerçek zararla sınırlıdır. Mahkeme Kurumun ödemeleri ile ilk peşin sermaye değerini, genel tazminat esaslarına göre (yaş, ücret, meslekte kazanma gücü kaybı, aktif ve pasif dönem, destek süresi, kusur oranları) hesaplanan gerçek zararla karşılaştırır ve tavanı aşan rücu kararı veremez. Talep kalemleri geçici iş göremezlik ödeneği, kazayla bağlantılı tedavi giderleri, sürekli iş göremezlik ve ölüm gelirlerinin ilk peşin sermaye değerleridir; sonradan yapılan ödemeler ek davayla istenebilir. Her ödeme belgesi kazayla bağlantı ve mükerrerlik yönünden kontrol edilmelidir.

Örnek: Yüzde 40 meslekte kazanma gücü kaybı yaşayan işçiye Kurum 300.000 TL geçici iş göremezlik ödeneği ve tedavi gideri ödemiş, ilk peşin sermaye değeri 2.700.000 TL olan sürekli iş göremezlik geliri bağlamıştır. Kurumun toplam gideri 3.000.000 TL’dir. Bilirkişi işvereni yüzde 70 kusurlu bulmuş, işçinin işverenden isteyebileceği gerçek zararı da 1.800.000 TL olarak hesaplamışsa, Kurum işverenden 3.000.000 × 0,70 = 2.100.000 TL değil, gerçek zarar tavanı olan 1.800.000 TL’yi isteyebilir.

Üçüncü kişi, alt işveren ve işveren vekili

Kaza başka araç sürücüsü, başka işverenin çalışanı veya hatalı bakım yapan şirket gibi üçüncü bir kişinin kusuruyla olmuşsa Kurum m.21/4 uyarınca ona da rücu eder; üçüncü kişi yönünden gelirin ilk peşin sermaye değerinin yarısı ve kusur oranı esas alınır. İşveren ve üçüncü kişi birlikte kusurluysa sorumluluk sınırları farklı olduğundan Yargıtay farklılaştırılmış müteselsil sorumluluk hesabı yapar: her davalının kişisel tavanı ayrı hesaplanır, teselsül yalnızca tavanların kesiştiği kısımda kurulur. “İkisi de alacağın tamamından sorumludur” şeklinde bir hüküm kurulamaz.

Geçerli bir asıl işveren-alt işveren ilişkisinde asıl işveren de alt işverenle birlikte sorumludur. İşin asıl işin bölümü mü yardımcı iş mi olduğu, alt işverenin bağımsız organizasyonu, talimatı kimin verdiği, İSG tedbirlerini kimin aldığı, muvazaa ve kazaya sebep olan alanın kimin kontrolünde olduğu incelenir. Sözleşmedeki “tüm İSG sorumluluğu alt işverene aittir” hükmü Kuruma veya işçiye karşı sonuç doğurmaz, yalnızca taraflar arasındaki iç rücuda değerlendirilir.

İşin bütününü işveren adına yöneten kişi işveren vekili sayılabilir; ancak şantiye şefi, İK müdürü, İSG uzmanı veya ustabaşı unvanı tek başına yetmez, gerçek yönetim yetkisi ve kazadaki fiil incelenir. İSG uzmanı veya işyeri hekimi görevlendirmek işverenin kendi denetim yükümlülüğünü kaldırmaz.

m.23: Sigortasız veya geç bildirilen işçi

İşçi fiilen çalışmaya başlamış, işe giriş bildirgesi süresinde verilmemiş ve kaza bildirgenin verilmesinden veya Kurumun çalışmayı tespitinden önce olmuşsa Kurum, yaptığı ve yapacağı masraflar ile gelirin ilk peşin sermaye değerini kusur aramadan işverenden ister. İşverenin kazada hiç kusuru olmaması sonucu değiştirmez. Örnek: İşçi pazartesi başlamış, bildirge çarşamba verilmişse salı günkü kazada m.23 uygulanır; cuma günkü kaza bildirimden sonra olduğu için m.23 kapsamına girmez, m.21 şartları aranır. Bu yüzden işe başlama, bildirge, tespit ve kaza tarihleri saatleriyle belirlenmelidir.

Bundan farklı olarak, iş kazası kolluğa derhâl, Kuruma kural olarak kazadan sonraki üç iş günü içinde bildirilmelidir (işverenin kontrolü dışındaki kazalarda süre öğrenmeden başlar). Kaza geç bildirilirse yaptırım, bildirim tarihine kadar ödenen geçici iş göremezlik ödeneğinin işverenden tahsilidir; tüm giderler istenmez.

Meslek hastalığı ve kusur raporu

Meslek hastalığı uzun süreli maruziyetle ortaya çıktığından işçinin çalıştığı işverenler, her yerdeki süre, maruz kalınan etkenler, alınan tedbirler, periyodik sağlık gözetimi ve tıbbi nedensellik araştırılır; birden fazla işverende maruziyet varsa her birinin katkısı ayrı değerlendirilir. Hastalığın mesleki olduğu yetkili sağlık kurulları ve Kurum süreciyle belirlenmelidir.

Kusur raporu “işveren gerekli önlemleri almamıştır” gibi soyut ifadelerle yetinmemeli; kazanın oluşunu, uygulanacak mevzuat hükümlerini, alınmayan somut tedbiri, bu tedbirle kaza arasındaki bağı, tarafların davranışlarını ve kaçınılmazlığı ayrı ayrı açıklamalıdır. İnşaat, elektrik, maden veya kimya gibi teknik konularda heyet bu alanda uzmanlardan oluşmalıdır. Ceza dosyasındaki deliller kullanılabilir, ancak ceza mahkemesinin kusur değerlendirmesi bağlayıcı değildir; beraat işvereni otomatik olarak kurtarmaz (iş kazasında işverenin cezai sorumluluğu). Kurumun taraf olmadığı işçi tazminat davasının kararı da Kurumu her yönüyle bağlamaz, fakat kesinleşen vakıalar ve gerçek zarar hesabı önemli delildir.

Ceza yargılamasında şahsi ceza sorumluluğu ve “şüpheden sanık yararlanır” ilkesi esas alınırken, rücu davasında işverenin organizasyon ve gözetim yükümlülüğü, İSG mevzuatındaki objektif yükümlülükler ve Kurumun kanuni rücu sınırları değerlendirilir. Bu yüzden ceza mahkûmiyeti de rücu miktarının ayrıca hesaplanması gereğini ortadan kaldırmaz. Aynı olay hakkında çelişkili kusur kararları verilmemesi için bağlantılı dosyalar ve kesinleşme durumları mahkemeye bildirilmelidir.

Mahkeme, arabuluculuk ve zamanaşımı

Rücu davası iş mahkemesinde, ayrı iş mahkemesi yoksa iş mahkemesi sıfatıyla asliye hukuk mahkemesinde görülür. İş kazası ve meslek hastalığından doğan rücu davaları dava şartı arabuluculuk kapsamı dışındadır. Zamanaşımı on yıldır, ancak başlangıcı kaleme göre değişir: bağlanan gelirde gelir bağlama onayının kesinleştiği tarih, ödenek ve tedavi giderlerinde ödeme tarihi esas alınır. Kazanın üzerinden on yıl geçmesi tüm talepleri düşürmez; zamanaşımı davalı tarafından süresinde ileri sürülmelidir.

Rücu yazısı veya dava dilekçesi gelince ne yapılmalı?

İşveren savunmasında kullanılabilecek belgeler

İşe giriş bildirgesi ve çalışma kayıtları; iş kazası bildirim formu; risk değerlendirmesi ve revizyonları; acil durum planları; İSG eğitim belgeleri ve eğitimin içeriği; mesleki yeterlilik belgeleri; işe giriş ve periyodik sağlık muayeneleri; KKD teslim ve kullanım denetimi kayıtları; makine bakım ve periyodik kontrol raporları; görevlendirme ve iş talimatları; şantiye günlükleri ve saha denetim tutanakları; alt işveren sözleşmesi ve koordinasyon kayıtları; kamera görüntüleri, olay yeri fotoğrafları, kolluk ve savcılık belgeleri ile tanık listesi savunmanın temelidir. Belgeler kazadan sonra geriye dönük oluşturulmamalıdır; tarih, elektronik kayıt ve imza uyumsuzlukları savunmanın güvenilirliğini ciddi biçimde zedeler.

Sık yapılan hatalar

İş hukukuna ilişkin diğer rehberler için iş hukuku ana rehberimizdeki konu dizinine bakabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

SGK rücu davası ile işçinin tazminat davası aynı mı?

Hayır. Rücu davasında Kurum yaptığı sosyal sigorta ödemelerini ister; işçi veya hak sahiplerinin davası ise Kurumca karşılanmayan maddi zarar ve manevi tazminata ilişkindir.

İşveren her iş kazasında SGK’ye karşı sorumlu olur mu?

Hayır. m.21’de işverenin kastı veya İSG mevzuatına aykırılığı, nedensellik bağı ve kusur oranı belirlenmelidir. m.23’teki bildirimsiz çalışmada ise kusur aranmaz.

İşe giriş bildirgesi bir gün geç verildiyse sonuç değişir mi?

Kaza o bir günlük gecikme içinde olduysa m.23 uygulanır ve işveren kusursuz olsa bile sorumlu tutulur. Kaza bildirge verildikten sonra olduysa m.21 şartları aranır.

İş kazası SGK’ye kaç gün içinde bildirilmeli?

Kural olarak kazadan sonraki üç iş günü içinde; işverenin kontrolü dışındaki kazalarda öğrenmeden itibaren. Kolluğa ise derhâl bildirilmelidir.

İş kazası geç bildirilirse bütün giderler işverenden alınır mı?

Hayır. Yalnızca bildirim tarihine kadar ödenen geçici iş göremezlik ödeneği işverenden tahsil edilir.

İşçinin kusuru SGK’nin talebini azaltır mı?

Evet, m.21 hesabında dikkate alınır. Ancak işverenin eğitim, gözetim ve denetim eksikliği varsa işçinin hatası işvereni tamamen kurtarmaz.

İlk peşin sermaye değeri ne demek?

Kurumun gelecekte ödeyeceği sürekli iş göremezlik veya ölüm gelirlerinin, gelirin başladığı tarihteki aktüeryal karşılığıdır.

Alt işveren işçisi kaza geçirirse asıl işveren de sorumlu olur mu?

Geçerli bir asıl işveren–alt işveren ilişkisi varsa evet, birlikte sorumludur. Sözleşmedeki sorumluluk devri yalnızca iç ilişkide sonuç doğurur.

İSG uzmanı görevlendirilmişse işveren kurtulur mu?

Hayır. Uzman görevlendirmek işverenin kendi tedbir ve denetim yükümlülüğünü kaldırmaz; uzmanın kişisel kusuru ayrıca değerlendirilir.

Ceza davasında beraat eden işveren rücu davasını da kazanır mı?

Otomatik olarak hayır. Beraat gerekçesi delildir, ancak İSG mevzuatından doğan hukuki kusur ayrıca incelenir.

SGK rücu davasında arabuluculuk şart mı?

Hayır. İş kazası ve meslek hastalığından doğan rücu davaları dava şartı arabuluculuk kapsamı dışındadır.

Zamanaşımı kaç yıl?

On yıldır; ancak başlangıcı gelirde gelir bağlama onayının kesinleşmesine, ödenek ve tedavi giderlerinde ödeme tarihine göre ayrı ayrı belirlenir.

Sonuç

SGK rücu davasında işverenin sorumluluğu m.21’de kast veya İSG ihlali, nedensellik bağı ve kusur oranına; m.23’te ise işe giriş bildirgesinin kazadan önce verilip verilmediğine bağlıdır. Talep, Kurum ödemeleri ile ilk peşin sermaye değerinden oluşur ve m.21’de işçinin gerçek zararı tavanını aşamaz. İşveren; risk değerlendirmesi, eğitim, KKD denetimi ve bakım kayıtlarını eksiksiz tutmalı, rücu yazısı geldiğinde tarihleri, Kurum hesabını, kusur raporunu ve her kalemin zamanaşımını ayrı ayrı incelemelidir.

Hukuki Uyarı

Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. SGK rücu sorumluluğu; kaza tarihine, işe giriş bildirimine, Kurum ödemelerine, işveren-alt işveren ilişkisine, kusur ve kaçınılmazlık oranlarına göre değişir; Kurum yazısı ve kusur raporu somut dosyada incelenmelidir.