İhaleye Fesat Karıştırma Suçu (TCK 235) ve Edimin İfasına Fesat (TCK 236) Savunması

İhaleye fesat karıştırma suçu ile edimin ifasına fesat karıştırma suçu birbirinden farklı aşamalarda ortaya çıkar. TCK’nın 235. maddesi ihale sürecindeki belirli seçimlik hareketleri, 236. maddesi ise ihale sonucunda üstlenilen edimin ifasına ilişkin kanuni fiilleri düzenler. Bir ihalenin idarece iptal edilmesi, sözleşmede eksik ifa bulunması veya usule aykırılık saptanması tek başına ceza sorumluluğunu kanıtlamaz. Ceza soruşturmasında isnat edilen fiilin hangi suç tipine girdiği, ilgili kişinin görevi ve kastı somut belgelerle araştırılmalıdır. Şirket kayıtları, ihale dosyası, yazışmalar ve teslim-kabul belgeleri olayın aşamasına göre ayrı değerlendirilir.

📅 Son güncelleme: 21 Ekim 2026

İhaleye fesat karıştırma suçunun koruduğu süreç

Türk Ceza Kanunu’nun 235. maddesi, kanun kapsamında yürütülen ihale sürecinin dürüst, serbest ve rekabete açık biçimde gerçekleşmesini korur. İhalede usulsüzlük olduğu iddiası tek başına TCK 235 kapsamındaki bütün suç unsurlarının oluştuğunu göstermez. İddia edilen eylemin hangi seçimlik hareket kapsamında bulunduğu, failin rolü ve kastın nasıl ortaya konulduğu somutlaştırılmalıdır. İdari ihale iptali ile ceza sorumluluğu farklı hukuki denetimlerdir.

TCK 235 ve TCK 236 arasındaki sınır

TCK m.235 ihale sürecinde kanunda tanımlanan fesat fiillerini, TCK m.236 ise üstlenilmiş edimin ifasında kanunda sınırlı biçimde sayılan hileli hareketleri yaptırıma bağlar. Yargıtay 5. Ceza Dairesinin 14.05.2024 tarihli, 2021/2430 E., 2024/5591 K. sayılı kararında, mal veya hizmette salt ayıplı ya da eksik ifanın tek başına TCK m.236 suçunu oluşturmadığı; hileli gizleme davranışı ve somut zarar koşullarının ayrıca değerlendirildiği açıklanmıştır. Bu kararın konusu, sonucu ve ceza hukuku bakımından hangi maddi unsurun incelendiği belirtilmeden yalnız “ihalede ayıp suçtur” denilmesi yanıltıcıdır.

Sahte belge, gizli bilgi ve katılımın engellenmesi iddiaları

TCK m.235’te ihaleye fesat karıştırma ile m.236’da edimin ifasına fesat karıştırma farklı aşama ve fiiller bakımından düzenlenmiştir. Yargıtay 5. Ceza Dairesinin 14.05.2024 tarihli 2021/2430 E., 2024/5591 K. sayılı kararında, malın yalnız ayıplı veya eksik tesliminin m.236 suçunu oluşturmayacağı; suçun niteliği yönünden hileli gizleme ve somut zarar olgularının değerlendirilmesi gerektiği açıklanmıştır. Bu nedenle kamu ihale sözleşmesindeki her aykırılık ceza sorumluluğuna eşitlenemez. Sözleşmeye aykırılığın idari, özel hukuk ve ceza sonuçları ayrı ayrı incelenmelidir.

Sözleşme ihlali ile ceza suçunun sınırını belirlemek

Kamu alımında teklif şartına uyulmaması, kabul tutanağının hatalı düzenlenmesi veya eksik teslimin bulunması kendi başına her durumda TCK 235 ya da TCK 236 anlamında suç işlendiğini kanıtlamaz. Önce hangi safhanın tartışıldığı belirlenmelidir: ihale sürecine müdahale iddiası mı, yoksa ihale sonucunda üstlenilen edimin ifasının hileli biçimde etkilenmesi mi? Suçun kanuni hareket unsurları, isnat edilen kişinin rolü ve kastın hangi olgularla ileri sürüldüğü ayrıca açıklanmalıdır. Ceza dosyası ve sözleşmesel yaptırım dosyası birbirinin yerine konulamaz.

Suç tipi kapsamında hileli davranışla ihaleye katılma yeterliğini etkileme, ihaleye katılmayı engelleme veya ihale gizliliğiyle ilgili belirli eylemler tartışılabilir. Hangi belgenin kim tarafından ne amaçla düzenlendiği, ihale komisyonundaki görev dağılımı ve istekliler arasındaki temaslar araştırılır. Rekabete aykırı olabilecek her ticari iletişim, tek başına ceza kanununda tanımlanan seçimlik hareketin işlendiğinin kanıtı değildir. İsnadın suçun gerçekleştiği tarihte yürürlükte olan madde metniyle eşleştirilmesi gerekir.

İdari şartname aykırılığı her zaman suç oluşturur mu?

Kamu ihalesindeki her hesap hatası, yanlış yeterlik değerlendirmesi veya sözleşme ihlali ceza hukuku bakımından fesat karıştırma suçunu oluşturmaz. TCK 235 bakımından kanunda sayılan seçimlik hareketlerden hangisinin gerçekleştiği, failin kastı ve ihale sürecindeki etkisi araştırılır. İhalenin iptaline karar verilmiş olması da tek başına sanığın suçlu olduğunun kanıtı değildir. Ceza savunmasında öncelikle isnat edilen maddi fiilin somutlaştırılması, ilgili dönemin ihale dokümanı, değerlendirme tutanakları ve yazışmalarının birlikte incelenmesi gerekir. Özellikle komisyonda görev alan kişi ile teklif veren şirket çalışanının yetki ve fiil alanları birbirinden ayrılmalıdır.

Edimin ifasına fesat karıştırma iddiasında ise imzalanmış sözleşmenin nasıl yerine getirildiği, teslim veya hakediş kayıtlarının gerçek durumu önemlidir. Bir malın kalite standardına aykırı teslim edildiği iddiasıyla gerçeğe aykırı muayene-kabul tutanağı düzenlenmesi iddiası aynı olgulara dayanmayabilir. Kötü ifa ile kanunun belirlediği hileli veya yanıltıcı davranışların unsurları ayrı incelenir. Sözleşmesel ceza kesilmiş ya da yükleniciye yasaklama uygulanmış olması, cezai sorumluluğun diğer bütün unsurlarının gerçekleştiği sonucunu doğurmaz. Hukuka uygun delil elde edilmesi ve savunma hakkının kullanılması özel önem taşır.

Ceza sorumluluğunda ihale şartnamesine aykırılık, rekabetin etkilenmesi ve kanunda sayılmış hileli hareketler birbirinin yerine geçmez. TCK m.235 ve m.236 bakımından kanuni seçimlik hareketler, failin sıfatı, kast ve fiil ile ihale/ifa aşaması arasındaki bağ somutlaştırılmalıdır; ticari sözleşme ihlali tek başına suçun tüm unsurlarını oluşturmaz.

İhale sürecindeki her hata neden ceza suçu değildir?

İhale şartnamesine aykırı işlem, kamu ihale mevzuatındaki idari yaptırım veya sözleşmeye aykırılık sebebi olabilir; ancak tek başına TCK 235 ya da 236’nın bütün unsurlarının gerçekleştiğini göstermez. TCK 235 bakımından ihale aşamasındaki kanuni seçimlik hareketler, TCK 236 bakımından ise edimin ifası sürecindeki kanuni fiiller incelenir. İhale sonrası yanlış mal teslimi iddiası ile ihale öncesi rekabetin engellenmesi iddiası aynı zaman dilimine veya suça otomatik taşınmamalıdır.

Örneğin teknik şartnamedeki belirsiz ifadeyi farklı yorumlayarak ürün teslim eden yüklenici hakkında ‘fesat’ iddiası kurulmuş olsun. Sözleşmede kabul kriterinin nasıl belirlendiği, teslim ve kontrol tutanakları, yazılı uyarılar ve kişilerin fiile katılımı ayrı araştırılır. Bir şirket müdürünün unvanı veya komisyon üyesi olması tek başına failin kişisel kastını ve hareketini ispatlamaz. Ceza sorumluluğu ile kamu ihalesinden yasaklama sonucu da kendi normlarına göre değerlendirilmelidir.

Ceza soruşturmasında kast nasıl araştırılır?

Ceza yargılaması bakımından teslimdeki eksiklik, hesap veya teknik şartname hatası mutlaka suç işleme kastının varlığını göstermez. İhaleye katılım öncesindeki yazışmalar, teklifler, komisyon tutanakları, bilirkişi raporları ve sözleşme ifası boyunca yapılan düzeltme bildirimleri bir arada incelenir. Şirket organizasyonunda işlem yapan kişi ile suç sayılan eylemi bilerek gerçekleştirdiği iddia edilen kişi birbirinden ayrılmalıdır. Yalnız şirket yöneticisi olmak, bütün ihale belgelerindeki fiillerin şahsen işlendiğini ispatlamaz. Diğer taraftan bir eylemin muhasebe veya teknik ekip üzerinden yürütülmesi de sorumluluğu otomatik kaldırmaz. İddianın fail, zaman, fiil ve kast yönünden somutlaştırılması savunmanın merkezidir.

Edimin ifasına fesat farklı aşamayı ilgilendirir

TCK 236 ihale aşamasından ziyade ihale sonucunda üstlenilen edimin ifasına ilişkin hileli eylemleri düzenler. Malın nitelik veya miktarının değiştirilmesi, şartnamede öngörülen işin eksik yapılması ve bunun hileli biçimde teslim ya da kabul edilmesi iddiaları hukuki incelemeye konu olabilir. Her ayıplı teslimat, gecikme veya sözleşmeye aykırılık doğrudan suç anlamına gelmez; hile ve kanuni unsurlar ayrıca gösterilmelidir. İdarenin düzenlediği kabul tutanakları ve muayene kayıtları önem taşır.

Kamu ihalesinde idari sonuç ve ceza sonucu

Bir ihalenin iptali, teklifin değerlendirme dışı bırakılması, teminatın gelir kaydedilmesi veya yasaklama işlemi ile ceza mahkemesinde verilen karar farklı hukuki sonuçlardır. Aynı olay bakımından bunlardan birkaçı bir arada gündeme gelebilir. İdari yaptırımın bulunması suçun bütün unsurlarının kesinleştiğini göstermez; ceza soruşturması açılması da sözleşmenin hukuken kendiliğinden geçersiz olduğu anlamına gelmez. 4734 ve 4735 sayılı kanunlardaki yasak fiil ve davranışlara ilişkin hükümlerin ceza normlarıyla örtüşen ve ayrılan yönleri incelenmelidir. Kamu ihalesinde süre ve başvuru yoluna dair idari kararlar ile ceza muhakemesindeki itiraz ve kanun yolları birbirine karıştırılmamalıdır.

İdari yaptırım ve ceza davası ayrımı

4734 ve 4735 sayılı kanunlarda yer alan ihalelerden yasaklama, sözleşme feshi veya teminatın gelir kaydı işlemleri, ceza soruşturmasından bağımsız hukuki koşullara bağlı olabilir. Aynı olay birden fazla hukuk alanını ilgilendirse bile her alanda farklı usul ve süreler uygulanır. Şirket yöneticisinin ceza sorumluluğu kişisellik ilkesine göre değerlendirilir; yalnız yönetici veya imza yetkilisi sıfatı, maddi fiilin işlenmiş olduğunu göstermeye yetmez.

Şirketin savunma dosyası nasıl hazırlanır?

Soruşturma konusu işlemde kimlerin görev aldığı, ihalenin ilanından muayene kabul aşamasına kadar kronolojik bir çizelgede gösterilmelidir. E-imza kayıtları, EKAP belgeleri, teklif teslim zamanları, numune incelemeleri, hakediş ve sevk belgeleri gerektiğinde teknik uzmanla incelenebilir. Savunma, yalnız kanun maddelerini tekrarlamak yerine iddia edilen hareketin kanundaki hangi seçimlik fiile karşılık geldiğini ve hangi unsurun neden bulunmadığını açıklamalıdır. Soruşturma dosyasında aleyhe deliller olduğu kadar suçlamayla bağdaşmayan yazışma ve raporlar da korunmalıdır. Şirket adına yapılacak iç incelemede kişisel veri ve haberleşme gizliliği kuralları göz ardı edilmemelidir.

İhale suçlarında fiil ve zaman çizelgesi

Bu konuda ilk olarak ihale dokümanı, teklif kayıtları, komisyon kararları, yazışmalar, teslim ve muayene kabul tutanakları karşılaştırılmalıdır.

Savunmada görev ve tarih bazlı kronoloji

İhale komisyonu, kontrol teşkilatı, teslim alan birim, muayene kabul komisyonu ve şirket temsilcilerinin fiilen hangi görevi yaptıkları ayrı tabloda gösterilmelidir. İmzaların hangi tarihte ve hangi belge üzerinde atıldığı, teslim anındaki ürünün veya hizmetin gerçekten ne durumda olduğu teknik uzman incelemesine konu olabilir. Şirket içi yazışmaların bağlamından koparılmaması ve dijital kayıt bütünlüğünün korunması, hem suçun maddi unsurlarının hem de kastın değerlendirilmesi bakımından önem taşır.

Soruşturma dosyasındaki teknik deliller

İhale dokümanı, EKAP teklif kayıtları, IP ve zaman damgaları, yazışmalar, komisyon kararları, sözleşme, muayene ve kabul tutanakları birlikte incelenebilir. Teknik logların üretildiği sistem ve kayıt bütünlüğü denetlenmelidir. Şirket içi bir e-posta tek başına diğer isteklilerle hukuka aykırı anlaşma bulunduğunu ispatlamayabilir. Ceza soruşturmasında isnadın açıkça bildirilmesi, savunma hakkı ve delillerin hukuka uygun elde edilmesi temel güvencelerdir.

İhale komisyonundaki görev dağılımı

İhale komisyonunda oy kullanan kişi, teknik raporu hazırlayan uzman ve işlemi onaylayan yetkili farklı roller üstlenebilir. Soruşturma konusu karar için hangi kişinin hangi belgeye dayanarak ne yaptığının belirlenmesi gerekir. Komisyon kararındaki imza, o kişiye isnat edilen bütün gizli anlaşmalara iştirak ettiğini tek başına göstermez. Görevde bulunanların karşı oyları, yazılı uyarıları ve teknik değerlendirmeleri savunma bakımından önem taşıyabilir. Hukuki sorumluluk kolektif unvan üzerinden değil şahsî fiil ve kanuni unsurlar üzerinden kurulmalıdır.

Teslim ve kabulde ceza–sözleşme ayrımı

Şartnameye uygun olmayan malın teslimi, belirli koşullarda ayıplı ifa veya gecikme cezası meselesi olabilir. TCK 236 kapsamında değerlendirilecek hileli davranış ise ayrıca kanuni unsurları karşılamalıdır. İdarenin eksik malı sehven kabul etmesi ile görevlilerin bilinçli biçimde gerçeğe aykırı tutanak düzenlediği iddiası aynı ceza değerlendirmesine tabi tutulmamalıdır. Depo kayıtları ve kabul raporu bu ayrımı aydınlatır. Eksikliğin sonradan giderilmiş olması da geçmiş olayın niteliği yönünden ayrıca tartışılır.

Şirket içi iletişimin delil değeri

İhale teklifleri veya yüklenici görüşmeleri hakkında şirket içi yazışmalar varsa bunların tam bağlamı incelenmelidir. Tek bir mesajın öncesi ve sonrası görülmeden rekabeti sınırlama anlaşması sonucuna gidilmesi yanıltıcı olabilir. Ticari sır niteliğindeki belgelerin muhafazası ve kişisel verilerin korunması, savunma delillerinin hukuka uygun toplanmasına engel değil fakat sınır oluşturan ilkelerdir. Savunma tarafı hangi belgeyle hangi suç unsuruna itiraz ettiğini somutlaştırmalı, yalnız genel masumiyet açıklamasıyla yetinmemelidir.

İhale dosyasında suç şüphesi ile sözleşme kusuru üç farklı şeydir

Şartnameye aykırı teklif kabulü

İhale mevzuatının ihlali idari yaptırım ve iptal tartışması doğurabilir; TCK 235 kapsamında ceza sorumluluğu için kanuni hareketin, kastın ve ilgili kişinin fiilinin ayrıca araştırılması gerekir.

Teslimatta miktar eksikliği

İhale aşamasındaki fesat ile edimin ifası aşamasındaki fesat aynı suç tipi değildir. TCK 236 yönünden teslim, kabul ve hakediş işlemleri ile kast delilleri incelenir.

Şirket müdürü işlemden haberdar değil

Unvan tek başına ceza mahkûmiyeti kurmaz. Kişinin onay, yönlendirme, gizli bilgiye erişim veya belge düzenleme fiiline katılımı kişi bazında belirlenir.

Örnek: Kabul tutanağındaki miktar farkı

Bir kamu tedarikinde teslim edilen malın şartnamedekinden eksik olduğu iddia edilmiştir. Bu durum sözleşmeye aykırılık, muayene kabul sorumluluğu ve belirli hileli davranışlar varsa TCK 236 yönünden tartışılabilir. Öncelikle sipariş, irsaliye, depo girişi ve kabul tutanağı karşılaştırılır; eksik teslimden doğrudan suç kastı varsayılmaz.

İkinci örnek: Yanlış şartname yorumundan kaynaklanan teslim

Yüklenici, laboratuvar cihazını şartnamedeki teknik standartla eşdeğer olduğunu düşünerek teslim etmiş; idarenin muayene komisyonu ise cihazı reddetmiş olsun. Taraflar arasındaki teknik yorum farkı öncelikle sözleşme ve kabul uyuşmazlığı olabilir. Ceza soruşturmasında bunun ötesinde hileli davranış, bilerek gerçeğe aykırı belge veya kanunda tanımlı başka bir unsur ileri sürülüyorsa bunun somut delilleri aranır. İdari uyuşmazlığı otomatik olarak ceza isnadına dönüştürmek doğru değildir.

Aynı ihale, üç farklı uyuşmazlık: Şartnamenin belirsiz olması bir kamu ihale hukuku meselesidir; teklif vermeyi hileyle engelleme iddiası TCK 235 kapsamında incelenebilir; sözleşme sonrasında malın eksik teslimi ise her zaman aynı suçun konusu değildir, TCK 236’nın kanuni unsurlarını ayrıca gündeme getirebilir. Bir idari işlemin iptal edilmesi tek başına kastın veya ceza sorumluluğunun ispatı değildir.

Savunma örneği: İhale komisyonundaki bir üye teknik rapora imza atmış fakat teklif dosyasındaki hata daha önce başka birimde yapılmış olsun. Kimlerin belgeyi hazırladığı, bilgiye ne zaman eriştiği ve hangi kararda etkili olduğu belirlenmelidir. Kurum içi rol paylaşımı ve imza zinciri açıklanmadan herkes için aynı kast varsayılamaz. Teslim aşamasında eksiklik varsa yüklenicinin sözleşmesel yükümlülükleri ile suçun aradığı hileli fiil arasındaki sınır ayrıca gösterilmelidir.

Ceza soruşturmasının konusu ile KİK kararının idari yargı denetimi ve sözleşmenin devrindeki idari izin birbirine karıştırılmamalıdır.

Sık Sorulan Sorular

İhalede usule aykırılık tespit edilmişse otomatik olarak TCK 235 uygulanır mı?

Hayır. Kanuni seçimlik hareket, kast ve olayın suçla bağlantısı somut delille değerlendirilir; idari hukuka aykırılık tek başına yeterli değildir. İddia edilen usule aykırılığın hangi kişi tarafından hangi fiille gerçekleştirildiği, ihale belgeleri ve işlem tarihleri üzerinden ortaya konulmalıdır.

TCK 235 ile TCK 236 hangi aşamalarda birbirinden ayrılır?

TCK 235, kanunda gösterilen ihale sürecine ilişkin fesat hareketlerini; TCK 236 ise sözleşme sonrasında edimin ifası sırasında işlenebilen kanunda sayılı hareketleri düzenler. Örneğin teklif verenlerin ihaleye katılımının hukuka aykırı biçimde engellenmesi ile sözleşmede kararlaştırılan nitelikte olmayan malın teslim edilmesi aynı fiil değildir. Suç değerlendirmesinde maddi hareket, kişinin kastı, işlem tarihi ve kanuni unsurlar ayrı ayrı incelenmelidir.

Teslimatta eksiklik varsa TCK 236 otomatik oluşur mu?

Hayır. Kanuni seçimlik hareketler ve gerekli manevi unsur somut olarak değerlendirilmelidir. Eksik ifa iddiasının ceza hukuku bakımından değerlendirilmesi, idari veya sözleşmesel aykırılıktan ayrı olarak kanuni hareket ve kast koşullarına bağlıdır.

Şirket müdürü sıfatıyla otomatik ceza sorumluluğu var mı?

Hayır. Ceza sorumluluğu kişiseldir ve kişinin somut fiili araştırılır. Şirket içindeki unvan ile kişinin hangi işlemde fiilen görev aldığı aynı değildir. Komisyon kararına katılım, onay, belge düzenleme, yönlendirme ve kast iddiaları kişi bazında araştırılmalı; idari şartnameye aykırılık tek başına ceza mahkûmiyeti sonucuna götürülmemelidir.

Yasaklama kararı ceza davasına mı bağlıdır?

Yasaklama ve ceza yargılaması farklı hukuki rejimlere tabi olabilir. Kişinin hangi aşamada hangi işlemi yaptığı, ihale dokümanı ve teslim kayıtlarıyla tek tek ilişkilendirilmelidir.

Sonuç

İhale suçlarına ilişkin değerlendirmede idari usulsüzlük, sözleşmeye aykırılık ve kanunda tanımlanmış hileli suç fiilleri ayrı tutulmalıdır. Suç tipi somut olay ve delillerle eşleştirilmeden kesin nitelendirme yapılmamalıdır.

İhale soruşturmasında şartnameye aykırılık ile ceza kanunundaki suçun unsurları aynı şey değildir. İhale süreci, sözleşmenin ifası, belge düzenleme ve kabul işlemleri tarih sırasına konulmalı; TCK 235 ve 236 ayrımı bu somut fiillere göre yapılmalıdır. Şirket yöneticisinin unvanı yerine kişisel katkı, bilgi ve kast unsurları araştırılmalıdır.

Hukuki Uyarı

Bu içerik genel hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Somut olayın tarihi, tarafların sıfatı, deliller ve yürürlükteki özel düzenlemeler hukuki sonucu değiştirebilir. Başvuru süresi ve görevli merci somut işlem belgeleri üzerinden ayrıca kontrol edilmelidir.