Makine Kırılması ve Elektronik Cihaz Sigortasında Hasar Reddi

Makine kırılması sigortası yalnızca ani ve beklenmedik nedenlerle oluşan fiziksel hasarı öder. Kullanma hatası, ihmal, kısa devre, aşırı gerilim, malzeme veya montaj hatası gibi sebeplerin teminata girip girmediği, makine kırılması sigortası genel şartları ile poliçedeki özel istisnalar ve ek teminatlara göre belirlenir. Buna karşılık zamanla oluşan aşınma, yıpranma, korozyon ve kireçlenme, satıcının garantisi kapsamındaki hasarlar ve kayış, takım, filtre gibi sık değişen parçalar teminat dışıdır. Sigortacının en sık ret gerekçesi “normal aşınma”dır. Bu savunmayı ileri süren sigortacı, hasarın ani bir olaydan değil kademeli yıpranmadan doğduğunu eksper raporundaki somut teknik bulgularla ispatlamalıdır. Makine durduğu için kaybedilen üretim kârı ise ayrıca kâr kaybı teminatı yoksa ödenmez. Ret hâlinde Sigorta Tahkim Komisyonu’na veya ticaret mahkemesine başvurulabilir; zamanaşımı iki yıldır (TTK m.1420).

📅 Son güncelleme: 25 Ekim 2026

Makine kırılması sigortasında hangi hasar ödenir?

Makine kırılması sigortası, poliçedeki listede seri numarasıyla yazılı makinelerin işletme hâlindeyken, bakım veya temizlik için sökülüp takılırken ya da işletme içinde yer değiştirirken uğradığı ani fiziksel hasarı karşılar. Elektronik cihaz sigortası ise bilgisayar, kontrol sistemi, tıbbi cihaz ve ölçüm aleti gibi elektronik ekipmanı korur ve genellikle daha geniştir: kısa devre ve aşırı gerilimin yanında yangın, su hasarı ve hırsızlık da çoğu poliçede teminattadır. Yangın ve yıldırım ise makine kırılması poliçesinde genellikle teminat dışıdır; bunlar yangın poliçesiyle karşılanır. İşletmenin üretim kaybı ayrıca iş durması teminatı yoksa karşılanmaz.

Makine kırılması sigortasında ani ve beklenmeyen fiziksel zarar ile olağan yıpranma veya bakımsızlığın doğurduğu hasar farklı değerlendirilebilir. Elektronik cihazlar için ayrı düzenlenen poliçenin envanteri ve limiti önemlidir. Aynı arıza üretimi durdursa bile poliçede kâr kaybı ek teminatı bulunmadıkça makinenin onarım gideriyle üretim zararı otomatik olarak aynı kapsamda ödenmez.

Ani arıza ile normal aşınma farkı

6102 sayılı TTK, Makine Kırılması Sigortası Genel Şartları, Elektronik Cihaz Sigortası Genel Şartları ve poliçenin özel kayıtları dikkate alınır.

Sigortalanan makine ve ekipman listesi. Poliçedeki marka, model, seri numarası, bulunduğu tesis ve ekipmanın fiili kullanımı eşleştirilmelidir.

Ani ve beklenmedik zarar. Normal aşınma veya tüketim parçaları ile aniden gerçekleşen hasar farklı istisna ve teminat hükümlerine tabi olabilir.

Bakım ve işletme kuralları. Üretici servis talimatına uygun bakım yapılmaması her olayda doğrudan reddi haklı kılmaz; eksiklikle hasar arasındaki bağlantı araştırılır.

Elektronik cihaz ve makine poliçeleri arasındaki sınır

Makine kırılması ve elektronik cihaz poliçeleri benzer isim taşısa da sigortalanan nesne, risk, muafiyet ve teminat dışı hâller farklı olabilir. İşletmedeki üretim makinesinin ani mekanik arızası ile bilgisayar veya kontrol kartının elektronik arızası aynı poliçe kapsamına sokulmamalıdır. Örneğin CNC tezgâhının ana milinin beklenmedik kırılması halinde bakım geçmişi ve aşınma istisnası önem taşırken, üretim yazılımındaki veri kaybı için ayrıca siber veya elektronik veri teminatı gerekebilir. Poliçenin seri numaralı makine listesi, sigorta bedeli, bakım talimatı ve eksper raporu incelenmelidir. Normal yıpranma, imalat hatası ve kaza sonucu ani fiziksel hasar arasında teknik ve hukuki ayrım kurulmadan ödeme reddi veya tazminat hesabı kesinleştirilemez.

Garanti ve satıcı sorumluluğu. Üretim hatası, garanti ve sigorta koruması farklı yükümlülükler doğurabilir. Sigortacı ödeme sonrası ilgili kişilere rücu edebilir.

Elektronik cihazın özel riskleri. Güç dalgalanması, nem, kullanıcı hatası veya yazılım kaybı poliçede ayrı tanımlanabilir. Fiziksel cihaz hasarı ile veri kaybı aynı kalem değildir.

Hasarın bedeli ve amortisman. Parçanın onarımı, yenisiyle değişim, eskime indirimi ve sovtaj bedeli poliçe değerleme yöntemine göre hesaplanır.

Bakım ihmali, garanti ve üretici sorumluluğu

Örneğin fabrikanın CNC tezgâhında bakım talimatına aykırı kullanım sonrasında motor yanmışsa eksper raporunda hasarın ani nedeni, üretici talimatları, servis geçmişi, işletme saatleri ve eski arızalar birlikte incelenmelidir. Yeni parça bedeli, eskime payı, bakım onarım gideri ve muafiyet nedeniyle sigortacıyla farklı hesaplar ortaya çıkabilir. Tek başına servis faturası tüm hasarı ispatlamaz.

Servis kayıtları, hasar raporu ve fatura

• Makine/elektronik cihaz sigortası poliçesi
• Cihaz seri numarası, teknik özellikleri ve envanter
• Servis bakım, arıza ve üretici raporları
• Hasar fotoğrafları, sensör ve olay kayıtları
• Eksper raporu ve onarım teklifleri
• Fatura, amortisman, muafiyet ve ödeme/red yazısı

Makine hasarında ekspertiz ve sigortacıya başvuru

Sigorta ihbarı sırasında arızalı parça atılmadan fotoğraf ve teknik veri korunmalıdır. Poliçedeki yanlış beyan, hasar sebebi veya teminat dışı kalma savunmasının hangi maddeye dayandığı sorulmalıdır. SEDDK’nın ilgili Makina Kırılması ve Elektronik Cihaz Sigortaları Genel Şartları ayrı ayrı kontrol edilmelidir.

1. Arıza mı sigortalı hasar mı ayrımı. Normal bakım ve ani fiziksel hasar incelenir.

2. Bakım eksikliğinin hasara etkisini göstermek. Teknik bilirkişi ve servis kayıtları birlikte ele alınır.

3. Bedel hesabını netleştirmek. Yedek parça, işçilik, muafiyet ve değerleme ayrımı yapılır.

4. Sigortacı itirazı ve tahkim/dava yolu. Poliçedeki istisnanın somut olaya yanlış uygulandığı iddiası teknik delille kurulur.

Örnek: CNC makinesinin kontrol kartı arızası

Olay

CNC makinesi aniden durur ve kontrol kartının yandığı tespit edilir. Sigortacı arızanın normal aşınmadan kaynaklandığını bildirir; yetkili servis elektrik dalgalanması tespit etmiştir.

Hukuki değerlendirme

Elektrik şebekesi olay kayıtları, bakım geçmişi, servis raporu ve sigorta eksperinin kullandığı teknik kriterler karşılaştırılır.

Muhtemel sonuç

Tek bir servis görüşü otomatik doğru sayılamaz; ancak gerekçesiz genel “aşınma” açıklaması da hasarın gerçekten teminat dışı olduğunu göstermeyebilir.

Makine kırılmasıyla aşınma arasındaki ayrım

Üretim makinesinin normal ekonomik ömrünü doldurması veya periyodik bakım ihtiyacı ile ani ve beklenmedik fiziksel kırılma aynı değildir. Poliçenin kapsamı, mekanik arızanın sebebi, bakım talimatlarına uyulup uyulmadığı ve cihazın güvenceye alınmış kimlik bilgileri incelenmelidir. Sigortacının yalnızca makinenin eski olduğunu söylemesi de her olayda hasarı dışlamak için yeterli olmayabilir; somut arıza nedeni önemlidir.

Elektronik cihazda teknik kanıt

Elektrik dalgalanması sonucunda kontrol kartının yanması iddia ediliyorsa şebeke kaydı, koruma cihazlarının durumu, üretici servis incelemesi ve parçanın fotoğrafları birlikte değerlendirilir. Cihazın hangi bölümünün kırıldığı, üretim kusuru mu kullanım hatası mı bulunduğu araştırılır. Arızalı parçanın eksper incelemesi yapılmadan atılması hasarın kaynağını sonradan kanıtlamayı zorlaştırabilir. Servis faturası zarar tutarını gösterebilir; her zaman riskin poliçe kapsamında olduğunu kanıtlamaz.

Onarım mı değişim mi?

Eski makinenin tamamen yenilenmesi talebi, poliçe hükümlerine göre yalnız onarım maliyetinin karşılanmasından farklı sonuç doğurabilir. İkame parça, amortisman, eskime payı, muafiyet ve varsa bedel artışı klozları hesapta önem taşır. İşletme aynı makine arızası yüzünden üretim yapamadıysa bu zarar için ayrıca iş durması teminatının bulunup bulunmadığı incelenmelidir; makine kırılması poliçesinin varlığı kâr kaybını her zaman kapsamaz.

Kısmi hasar ve tam hasar hesabı

Makine kırılması poliçelerinde sigorta bedeli, makinenin aynı tip ve kapasitedeki yenisinin bedeli olarak belirlenir. Kısmi hasarda, makineyi hasardan önceki çalışır hâline getirmek için gereken onarım masrafı (yedek parça, işçilik, nakliye ve montaj) ödenir; enkaz değeri ve muafiyet düşülür. Onarım masrafı makinenin hasar anındaki gerçek değerine eşit veya bundan fazlaysa tam hasar söz konusudur ve bu durumda yeni değerden eskime payı düşülerek bulunan gerçek değer ödenir. Sigorta bedeli makinenin yeni değerinden düşükse eksik sigorta nedeniyle oransal indirim uygulanır. Bu nedenle sigortalının talebi “yeni makine bedeli” değil, poliçedeki hesap yöntemine göre kurulmalıdır.

İkinci olay: Düzenli bakımlı kompresörün ani patlaması

Olay: İşletmede bakım sözleşmesi bulunan hava kompresörü, rutin çalışma sırasında beklenmedik şekilde parçalanır. Sigortacı cihazın ekonomik ömrünü tamamladığını, işletme ise bakım çizelgelerinin güncel olduğunu ileri sürer.

Hukuki değerlendirme: Makine kırılması sigortası açısından arızanın ani ve öngörülemeyen karakteri, olağan yıpranma, hatalı kullanım ve teknik bakım yükümlülüğü birbirinden ayrılır. İşletme saatleri, periyodik testler, kırılan parçanın metalürjik incelemesi ve eksper raporu olay sebebini belirlemeye yarar. Amortisman değeri ile tazmin edilebilir onarım gideri aynı hesap değildir.

Muhtemel sonuç: Bakımın yapılmış olması her hasarın teminat dahilinde olduğu anlamına gelmez; sigortacı da yalnız cihazın eski olmasına dayanarak poliçe kapsamını gerekçesiz daraltamaz.

Uygulamada dikkat: Servis defteri, bakım faturası, iş kazası/arıza anı sensör verisi, onarım teklifleri ve enkaz bedelini ayrı tutun.

Sigorta uyuşmazlıklarına ilişkin diğer rehberler için Trafik ve Sigorta Hukuku sayfamıza bakabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Makine kırılması sigortası her arızayı öder mi?

Hayır. Arızanın ani ve beklenmedik bir olaydan doğması gerekir. Rulmanın uzun süreli kullanım sonucu aşınması, borunun kireçlenerek tıkanması veya periyodik bakımın gereği olan parça değişimi teminat dışıdır. Buna karşılık operatörün yanlış kullanımı, aşırı gerilim nedeniyle motor sargısının yanması veya bir parçanın aniden kırılarak makineye zarar vermesi kural olarak teminattadır. Aşınmış bir parçanın kırılması başka sağlam parçalara zarar vermişse, aşınmış parçanın kendisi ödenmese de diğer parçalardaki hasar ödenebilir.

Üretim durursa kayıp kâr da ödenir mi?

Makine kırılması poliçesinin fiziki hasarı karşılaması, üretimin durması nedeniyle oluşan kâr kaybının da otomatik ödeneceği anlamına gelmez. Bunun için ayrı iş durması veya kâr kaybı teminatı bulunması gerekebilir. Poliçedeki bekleme süresi, azami tazminat dönemi ve gerçek gelir kaybı belgelerle incelenmelidir.

Eski makinenin yeni bedeli alınabilir mi?

Kısmi hasarda makine onarılabiliyorsa onarım masrafı ödenir; makinenin eski olması onarım masrafından eskime payı düşülmesini genellikle gerektirmez. Ancak onarım masrafı makinenin hasar anındaki gerçek değerini aşıyorsa tam hasar hükümleri uygulanır ve ödenecek tutar, yeni değerden eskime payı düşülerek bulunur. Bu nedenle eski bir makinenin tamamen yenisiyle değiştirilmesi, poliçeye “yeni değer” klozu eklenmemişse sigortacıdan talep edilemez.

Servis raporu sigorta eksperinden üstün mü?

Hayır, ikisi de bağlayıcı değildir. Yetkili servis raporu ile eksper raporu çelişirse, uyuşmazlığı Sigorta Tahkim Komisyonu veya mahkeme bağımsız bir makine mühendisi bilirkişiye inceletir. Bilirkişinin sağlıklı bir inceleme yapabilmesi için arızalı parçanın atılmadan saklanması, hasar anına ait elektrik ve sensör kayıtlarının korunması ve bakım defterinin dosyaya sunulması gerekir. Gerekçesi açıklanmayan genel bir “aşınma” tespiti, somut teknik bulgularla desteklenmiş bir servis raporu karşısında genellikle zayıf kalır.

Sonuç

Makine kırılması sigortasında sonucu belirleyen soru, hasarın ani bir olaydan mı yoksa zamanla oluşan aşınmadan mı doğduğudur. Kullanma hatası, kısa devre ve aşırı gerilim kural olarak teminattadır; aşınma, korozyon ve garanti kapsamındaki arızalar değildir. “Aşınma” gerekçesiyle ret alan işletme, arızalı parçayı ve bakım kayıtlarını saklayarak bağımsız bir teknik rapor almalı ve iki yıllık zamanaşımı içinde tahkim veya dava yoluna gitmelidir. Kısmi hasarda onarım masrafı, tam hasarda ise gerçek değer ödenir; kâr kaybı için ayrı teminat gerekir.

Hukuki Uyarı

Bu yazı genel hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Somut uyuşmazlığın tarihi, sözleşme ve işlem belgeleri ile güncel mevzuat birlikte incelenmeden kişiye özgü hukuki sonuca ulaşılamaz.