Ticari Satışta Ayıplı Mal: TTK m.23 İhbar Süreleri ve Tazminat

Tacirler arasındaki mal satışında ayıp ihbarı için tek bir süre uygulanmaz; ayıbın teslimde açıkça görülmesi, olağan incelemeyle anlaşılması veya sonradan ortaya çıkan gizli ayıp olması sonucu değiştirir. TTK’nın 23. maddesinde açık ayıp bakımından iki günlük, olağan incelemeyle anlaşılabilecek ayıplarda sekiz günlük bildirim düzeni bulunurken gizli ayıplar bakımından Türk Borçlar Kanunu’nun ilgili hükümleri dikkate alınır. İhbarın süresinde ve ispatlanabilir biçimde yapılması; teslim tutanağı, teknik inceleme ve yazışmalarla gösterilmelidir. Sözleşmeden dönme, bedelde indirim, onarım veya tazminat talepleri ayıbın niteliğine ve satış ilişkisinin özelliklerine göre ayrı değerlendirilir.

📅 Son güncelleme: 21 Ekim 2026

Ticari satımda ayıbın türü önemlidir

TTK m.23/1-c kapsamında ticari satımda ayıp teslim sırasında açıkça belliyse iki gün içinde satıcıya bildirilir. Açıkça belli olmayan fakat olağan incelemeyle belirlenebilen ayıpta alıcı sekiz gün içinde malı incelemek veya incelettirmek ve çıkan ayıbı bu süre içinde bildirmekle yükümlüdür. Olağan incelemeyle anlaşılamayan gizli ayıp ise TBK m.223/2 uyarınca öğrenildiğinde hemen bildirilmelidir. Bu üç durum, her ticari uyuşmazlıkta tüm ayıpların sekiz günde ihbar edilmesi gerektiği anlamına gelmez. Teslim tarihi, ayıbın niteliği, muayene imkânı ve ihbarın ispatı ayrı değerlendirilmelidir.

Açık ayıp ve gizli ayıp nasıl ayrılır?

Tacirler arasındaki ticari satışta teslim anında açıkça görülebilen ayıp ile olağan muayeneyle ortaya çıkabilecek ayıp ve daha sonra anlaşılan gizli ayıp farklı değerlendirilir. TTK m.23/1-c iki günlük ve sekiz günlük ihbar düzenini belirli ayıp kategorilerine bağlar; bu sürelerin bütün ticari satışlara tek şekilde uygulanacağı söylenemez. Satın alınan makinenin teslimde kırık olması ile ancak üretim kapasitesine çıkıldığında iç parça arızası vermesi aynı değildir. Gizli ayıp öğrenildiğinde Türk Borçlar Kanunu’nun uygun hükümleri çerçevesinde gecikmeksizin bildirim yapılması gündeme gelebilir. Ayıbın ortaya çıkış tarihi, ilk servis raporu ve satıcıya yapılan bildirim hukuki sonuca doğrudan etki eder. Teslim tutanağına ayıpsız kabul yazılması gizli ayıp iddiasını her durumda ortadan kaldırmaz.

İki gün ve sekiz gün kuralı

Tacirler arasındaki ticari satışta TTK m.23/1-c uyarınca teslim sırasında açıkça belli ayıpların iki gün içinde, açıkça belli olmayıp olağan muayeneyle anlaşılabilecek ayıpların sekiz gün içinde bildirilmesi gerekir. Gizli ayıp bakımından TBK m.223’teki öğrenildiğinde gecikmeksizin ihbar ilkesi gündeme gelir; gizli ayıp için her durumda teslimden itibaren sekiz günlük tek ve kesin süre söylenemez. İhbarın ne zaman, hangi ayıp için, hangi iletişim ve ispat aracıyla yapıldığı ticari yazışmalar, teslim tutanakları ve bilirkişi incelemesiyle karşılaştırılmalıdır.

Teslim günü fark edilen ayıp ile sonradan anlaşılan ayıp

Örneğin teslim sırasında ürünün açıkça kırık olması hâlinde tacirin bu durumu bildirmesi gereken süre ile makinenin test edilmesi sonrasında fark edilen teknik arızanın bildirimi aynı varsayıma dayanmaz. TTK m.23’teki iki ve sekiz günlük düzenlemeler ayıbın ortaya çıkış biçimiyle birlikte değerlendirilir; olağan muayenede anlaşılamayan gizli ayıpta ise öğrenme ve bildirim olgusu ayrıca önem taşır. Teslim tutanağı, fotoğraf, test raporu ve satıcıya gönderilen ihbar birbirini desteklemelidir.

Teslim sırasında açıkça belli ayıbın iki gün içinde bildirilmesi gerekir. Açıkça belli olmayan ayıp yönünden alıcının teslimden itibaren sekiz gün içinde malı incelemesi veya incelettirmesi ve ayıp ortaya çıkarsa bu süre içinde satıcıya bildirmesi öngörülür. Bu süreler, ayıbın niteliğine ve teslim anına göre değerlendirilir. Satıcıyla yapılan yazışmalar, sevk ve teslim belgeleri ile teknik raporlar hem sürenin hesabında hem bildirimin kanıtlanmasında önemlidir.

Ayıp bildiriminin ispatı ve tacirler arasında teslim tartışması

Tacirler arasındaki satışta iki günlük açık ayıp ve sekiz günlük inceleme/ihbar düzeni uygulanırken, malın ne zaman ve hangi şekilde teslim edildiği somut biçimde belirlenmelidir. Mallar fabrikada teslim edilmiş görünse de ambalajın açılması, montaj ya da ilk çalıştırma farklı tarihlerde gerçekleşmiş olabilir. Alıcının ne zaman inceleme olanağı bulduğu ve ayıbın olağan incelemeyle fark edilip edilemeyeceği bu yüzden önemlidir. Gizli ayıplarda bildirim yükümlülüğü ayrıca ele alınır. Sadece faturanın sekiz gün içinde itiraz edilmeden kayıtlara alınması, satılan malın ayıpsız biçimde teslim edildiğini her durumda kesin olarak ispatlamaz; teslim tutanakları ve teknik raporlar birlikte değerlendirilir.

Ayıp bildiriminin içeriği açık olmalıdır: hangi ürün, seri numarası, teslimat ve kusurdan söz edildiği belirtilmelidir. Yalnız ‘ürün bozuk’ biçimindeki sözlü şikâyet, sonradan açılacak davada bildirim tarihinin ve kapsamının ispatını güçleştirebilir. E-posta, KEP veya noter bildiriminin hukuki elverişliliği ve ispat değeri somut sözleşmeye göre kontrol edilir. Alıcının seçimlik haklarının kullanımında onarım, değiştirme, bedel indirimi veya sözleşmeden dönme taleplerinin her zaman birbirinin yerine geçmediği, doğrudan ve dolaylı zararların tazmin koşullarının da ayrı olduğu unutulmamalıdır. Ticari kullanım kesintisi sebebiyle ileri sürülen kâr kaybı ayrıca delillendirilmelidir.

TTK m.23/1-c’de iki ve sekiz günlük sürelerin koşulları farklıdır. Üretim sonrasında fark edilen, olağan gözden geçirmeyle görülemeyen gizli ayıpta TBK m.223/2’nin öğrenilince gecikmeksizin bildirim kuralı ayrıca gündeme gelir. Alıcı teslim, inceleme, arıza saptama ve satıcıya bildirim tarihlerini ayrı belgelerle kanıtlamalıdır.

Seçimlik hakların kullanılması ve sınırları

Alıcı somut ayıbın türüne ve sözleşmedeki koşullara göre sözleşmeden dönme, satış bedelinden indirim, ücretsiz onarım veya ayıpsız misliyle değiştirme gibi TBK kaynaklı hakları değerlendirebilir. Ancak hangi hakkın uygulanabilir olduğu, malın niteliği, onarım imkânı ve orantısızlık değerlendirmesine bağlıdır. Satıcının ayıptan sorumluluğu sözleşmede sınırlandırılmışsa bunun geçerliliği ayrıca araştırılır; ağır kusur veya hileli gizleme iddiası sonuçları değiştirebilir. Alıcının üretimi durduğu için uğradığı dolaylı zarar, ayıplı malın kendisine ilişkin seçimlik haklarla aynı ispat koşullarını taşımaz. Satıcıya tanınan inceleme olanağı ve malın korunması sonraki bilirkişi incelemesinde önemlidir.

İhbar süresinden önce ayıbın niteliği saptanır

Ticari satışta teslim sırasında olağan incelemeyle hemen fark edilebilecek kusur ile teknik kullanım sırasında ortaya çıkan gizli ayıp aynı sürece tabi olmayabilir. Bu nedenle tarafların ilk tartışması çoğu zaman “kaç gün geçti” değil, ayıbın ne zaman anlaşılabilir olduğu ve alıcının ürünü hangi koşullarda muayene ettiği olmalıdır. Ürünün ambalajı, teslim sırasındaki test olanağı, kullanım talimatı ve teknik servis kayıtları incelenir. Ayıp ihbarının hangi tarihte ve ne içerikle gönderildiği de ayrıca kanıtlanmalıdır.

Gizli ayıp ve sonradan ortaya çıkan eksiklik

Olağan gözden geçirmeyle fark edilemeyecek ayıplar bakımından TBK m.223/2 uygulanır. Sonradan anlaşılan gizli ayıbın öğrenilince gecikmeden bildirilmesi gerekir. Alıcı malı aylarca kullanmış olsa bile gizli ayıbın ne zaman ortaya çıktığı teknik olarak incelenmelidir. Buna karşılık teslimde kolaylıkla görülebilecek kusurun sonradan gizli ayıp olarak nitelendirilmesi hak kaybını otomatik gidermez. Alıcının olağan mesleki dikkat düzeyi de önemli olabilir.

Ticari ayıpta bildirim süresi hangi olgudan başlar?

TTK m.23’teki iki ve sekiz günlük rejim, teslimde hemen görülebilen ayıplarla olağan incelemeyle anlaşılabilecek ayıplar bakımından farklı işler. Kullanım sırasında ancak sonradan ortaya çıkabilen gizli ayıplarda Türk Borçlar Kanunu m.223 bağlantısı ayrıca değerlendirilir. Bu nedenle her ayıp için ‘sekiz gün geçti, hak düştü’ sonucuna gidilemez; ayıbın niteliği, tespit edilebilirliği ve bildirim kronolojisi önemlidir.

Örneğin üretim bandına takılan bir parça ilk kontrolü geçiyor ancak yüksek sıcaklıkta çalışırken çatlıyorsa, alıcının olağan teslim muayenesinde bunu fark edip edemeyeceği araştırılır. İlk arıza e-postası, teknik servis kaydı, numune incelemesi ve satıcıya bildirim tarihleri bir dosyada birleştirilir. Alıcının malları üretimde kullanmaya devam etmesi her olayda hakkı ortadan kaldırmaz; fakat zarar artışı, muhafaza ve ispat açısından ayrıca değerlendirilmelidir.

İhbarın yapılması ve ispatlanması

Tacirler arasında ayıp bildirimi yapılırken yalnız telefonla görüşülmesi, daha sonra içeriğin ve zamanın ispatı açısından sorun çıkarabilir. E-posta, KEP, noter ihtarı veya tarafların kullandığı güvenilir ticari haberleşme kanallarıyla bildirimin hangi ayıp için yapıldığı somutlaştırılmalıdır. Örneğin ilk arıza yalnız bakım eksikliğinden kaynaklanmış, ikinci arıza ürünün üretim hatası olduğunu düşündürmüşse iki olgunun tarihleri ayrı kaydedilir. Satıcıya gönderilen üründe parçaların değiştirilmesi veya testin delil bırakılmadan yapılması ispatı zorlaştırabilir. Ayıp tespitini destekleyen servis raporu ve fotoğrafın hangi ürüne, seri numarasına ve teslim irsaliyesine ait olduğu eşleştirilmelidir.

Ticari ayıp bildiriminde tarih ve ispat

Bu konuda ilk olarak satım sözleşmesi, irsaliye, teslim tutanağı, servis raporları, ayıp ihbarları ve ürünün inceleme durumu karşılaştırılmalıdır.

Seçimlik hak kullanımı açık olmalı

Alıcı bedel indirimi, onarım, değiştirme veya sözleşmeden dönme gibi farklı talepleri aynı belirsiz cümleyle ileri sürmemelidir. Hangi hakkın hangi ayıp nedeniyle istendiği, giderim imkânı, ürünün kullanımı ve uğranılan ek zarar ayrı açıklanır. Ticari uyuşmazlık bakımından arabuluculuk şartı ve dava yolu da talebin niteliğine göre değerlendirilir. Ayıp ihbarının yalnız gönderildiğinin değil satıcıya ulaştığının da ispatlanabilmesi önemlidir.

Seçimlik haklar ve zarar tazmini

Alıcı ayıp nedeniyle TBK m.227 kapsamındaki koşullara göre dönme, bedel indirimi, ücretsiz onarım veya ayıpsız benzeriyle değiştirme gibi taleplerde bulunabilir. Ayrıca uygun koşullarda başka zararların tazmini istenebilir. Her hakkın ekonomik sonucu ve satıcıya etkisi farklıdır; talep sonuçları birbiriyle çelişmeyecek şekilde seçilmelidir. Ayıplı malın satıcının kullanımına sunulması, muhafazası ve bilirkişi incelemesine elverişliliği de önem taşır.

Ticari davanın ekonomik hazırlığı

Davadan önce satım bedeli, kalan kullanım değeri, onarım gideri, ikame mal maliyeti ve üretim kaybı gibi kalemler birbirinden ayrılmalıdır. Sözleşmedeki garanti ve sorumsuzluk hükümleri, tarafların tacir sıfatı ve varsa uluslararası satış kuralları da sonuç değiştirebilir. Dava şartı arabuluculuk kapsamı, talebin niteliğine göre ayrıca incelenmelidir; her ihtiyati tedbir veya tespit talebiyle parasal dava aynı usule tabi değildir. Alıcının ödemeyi durdurması veya satıcının alacak takibi başlatması hâlinde karşılıklı taleplerin mahsup ve def’i boyutu ayrıca araştırılır. İyi hazırlanmış dosya yalnız “mal bozuk” iddiasını değil hukuken hangi hakkın neden seçildiğini ve tazminat hesabının dayanağını gösterir.

Ayıp ihbarının ispatı ve ticari kayıtlar

Fatura ve irsaliye, malın teslimini gösterir; ayıbın bulunduğunu ve zamanında ihbar edildiğini her zaman kanıtlamaz. KEP, noter ihtarı, kayıtlı yazışma, teknik servis tutanakları veya karşı tarafça kabul edilen mesajlaşmalar delil olabilir. Bildirimin şekli ve ticari bildirim kurallarının etkisi somut içtihatlarla değerlendirilmelidir. Satıcının ayıbı gizlediği iddiası ayrı bir ispat ve hukuki sonuç alanıdır. Uyuşmazlığa konu ürün mümkünse bilirkişi incelemesine kadar korunmalıdır.

Malın teslimde muayenesi

Tacir sıfatına sahip alıcı, teslim edilen malı işin olağan akışında inceleyebileceği ölçüde kontrol etmelidir. Ürün çok sayıda veya teknik olarak karmaşık olabilir; makul muayene şartları ürünün niteliğine göre değerlendirilir. Teslim gününde paketin hasarsız görünmesi, cihazın iç mekanizmasının ayıpsız olduğu anlamına gelmeyebilir. Bununla birlikte açık ayıpların aylar sonra ileri sürülmesi ihbar sorunları doğurabilir. Kontrol raporu, seri numarası ve teslim tutanağı her somut ürün için ayrı saklanmalıdır.

Ticari garanti ve ayıp sorumluluğu

Üreticinin verdiği ticari garanti, satıcının kanundan kaynaklanan ayıptan sorumluluğuyla aynı değildir. Garanti belgesinin bulunması kanunî seçimlik hakları her durumda sınırsız genişletmez veya ortadan kaldırmaz. Ürünün serviste onarılması ve yeniden arıza vermesi, ayıbın kalıcılığına ilişkin önemli teknik veri olabilir. Servis hizmetinin satıcı dışındaki yetkili servis tarafından verilmesi halinde kimin hangi yükümlülük üstlendiği anlaşılmalıdır. Garanti süresi ve kanunî ayıp ihbarı süreleri ayrı takip edilmelidir.

Malın üretimde kullanılmaya devam edilmesi

Alıcı arızalı makineyi üretimin devamı için kullanmak zorunda kalabilir. Ancak kullanımın ayıbı artırıp artırmadığı ve onarım fırsatını etkileyip etkilemediği tartışma konusu olabilir. Zararı azaltma yükümlülüğüyle delilin korunması dengeli biçimde yürütülmelidir. Makinenin tamamen sökülmesi gerekirse işlem öncesinde fotoğraf, servis raporu ve mümkünse ortak tespit yapılması uygun olur. Satıcı ayıbın yanlış kullanım kaynaklı olduğunu savunuyorsa eğitim ve kullanım talimatlarının teslim edilip edilmediği incelenmelidir.

Tacirler arasındaki satımda üç ayıp ihtimali

Teslim anında açık kırık görülüyor

Açıkça belli ayıp bakımından kısa özel bildirim süresi gündeme gelir. Teslim tutanağı, fotoğraf ve bildirimin satıcıya ulaştığını gösteren kayıt birlikte saklanır.

Makul incelemeyle anlaşılabilecek kusur var

Malı inceleme yükümlülüğü ve ayıbın niteliği birlikte değerlendirilir. Sadece faturanın alıcıya ulaşması, ayıp ihbarının süresinde ve usulüne uygun yapıldığını kanıtlamaz.

Üretim hattında aylar sonra iç kusur çıkıyor

Gizli ayıp ilk makul incelemeyle ortaya çıkmayabilir. Ayıbın öğrenildiği tarih, teknik inceleme ve vakit kaybetmeden yapılan bildirim somut belgelerle ispatlanmalıdır.

Örnek: İmalat hattındaki gizli ayıp

Bir fabrika aldığı makineyi teslimde olağan incelemeden geçiriyor; iki ay sonra yük altında sistematik arıza ortaya çıkıyor. Ayıbın teslimde görülebilir olup olmadığı teknik bilirkişiyle belirlenir. İki ve sekiz günlük bildirim kuralları ile sonradan ortaya çıkan gizli ayıp birbirine karıştırılmaz. Arıza kayıtları ve satıcıya yapılan ilk bildirimler korunur.

İkinci örnek: Bozuk ürün değil, yanlış kapasite

Bir işletme saatte bin parça üreteceği vaat edilen makineyi satın alıyor; ilk incelemede cihaz sorunsuz açılıyor ancak yük altında yalnız altı yüz parça üretebiliyor olsun. Sorunun gizli üretim kusuru mu, alıcının yanlış kullanımından mı, yoksa sözleşmede vaat edilen niteliğin bulunmamasından mı kaynaklandığı teknik inceleme gerektirir. Satıcının katalog ve teklif taahhütleri, kabul testi, servis raporları ve alıcının bildirimleri karşılaştırılır. Alıcının makineyi kullanmaya devam etmesi de her durumda haklarından vazgeçtiği anlamına gelmez; somut davranışları değerlendirilir.

Makine örneğinde gerçek ayrım: Teslim günü dışarıdan bakılınca görülebilen çizik ile ancak üretim yüküne sokulunca ortaya çıkan iç sistem arızası aynı ihbar takvimine bağlanamaz. Tacirler arasındaki satımda teslim anında açık ayıp varsa iki günlük bildirim, olağan muayenede anlaşılabilecek ayıp için sekiz günlük inceleme ve ihbar yükümlülüğü, sonradan anlaşılan gizli ayıpta ise TBK 223 kapsamındaki derhal bildirim ayrımı korunmalıdır.

İspat nasıl kurulmalı? Teslim tarihi, deneme çalıştırma raporları, ilk arıza kaydı, satıcıya gönderilen bildirim ve teknik inceleme birlikte gösterilir. Satıcıya ‘makine kötü’ denilmesi yerine arızanın tarihini, belirtiyi, etkilenen parçayı ve talep edilen hakkı açıklayan ispatlanabilir bir bildirim daha işlevseldir. Ürünün arızaya rağmen kullanılması, zarar azaltma yükümlülüğü ve ayıbın ağırlığı açısından tartışma yaratabilir; ancak her olayda hakların otomatik kaybı anlamına gelmez.

Tacirler arasındaki ayıp uyuşmazlığı, bayilik sözleşmesinin sona ermesinden ve çekten doğan borç uyuşmazlıklarından farklı koşullarda değerlendirilir.

Sık Sorulan Sorular

Faturaya sekiz günde itiraz edilmemesi ayıp ihbarını ortadan kaldırır mı?

Faturaya itiraz ile malın ayıbının bildirimi aynı hukuki işlem değildir. Teslim, ayıbın türü ve TTK m.23 koşulları ayrı incelenir. Faturaya itiraz, satım konusu malın fiziki veya hukuki ayıbının bildirimiyle aynı değildir; teslim ve öğrenme tarihlerine ait deliller ayrı tutulmalıdır.

Ticari maldaki bütün ayıplarda sekiz gün mü var?

Hayır. Açık ayıp, incelemeyle saptanan ayıp ve gizli ayıp ayrı değerlendirilir. Mal tesliminde derhâl görülebilen ayıpla muayene sonucu ortaya çıkan ayıp ve sonradan öğrenilen gizli ayıp farklı bildirim koşullarına tabidir.

Gizli ayıp aylar sonra çıkarsa hak biter mi?

Olağan incelemeyle saptanamayan ayıp öğrenildiğinde gecikmeden bildirilmelidir; somut deliller belirleyicidir. Satıcının gizli ayıbı saklaması, incelemeyle anlaşılabilecek açık ayıp ve teknik testte sonradan ortaya çıkan üretim kusuru aynı takvime tabi değerlendirilmez. Alıcı ayıbın fark edildiği tarihi, teknik raporu, bildirimin muhataba ulaştığını ve seçimlik hakkını nasıl kullandığını belgelendirmelidir.

Satıcının faturası malın ayıpsızlığını kanıtlar mı?

Hayır. Fatura malın ticari işlemle bağlantısını gösterir ancak teknik bakımdan ayıpsız teslimi kesin biçimde kanıtlamaz. Teslim-kabul tutanakları, teknik inceleme, yazışmalar ve ayıbın ne zaman öğrenildiği birlikte önem taşır.

Ürünü iade etmek tek seçenek mi?

Hayır. Kanuni koşullarda bedel indirimi, onarım veya değiştirme gibi seçimlik haklar gündeme gelebilir. Teslim anındaki muayene imkânı, ayıbın ortaya çıkma tarihi ve satıcıya bildirimin ispatı ayırt edilmelidir.

Sonuç

Ticari ayıp uyuşmazlığında hak kaybını önleyen ilk tedbir, teslim anını ve ayıbın türünü doğru belirleyip bildirimi kanıtlanabilir biçimde yapmaktır.

Tacirler arasındaki ayıplı mal satışında belirleyici tarihler teslim, muayene, ayıbın öğrenilmesi ve satıcıya bildirim günleridir. Açık ve gizli ayıp ayrımı delil dosyasına yansıtılmalı, seçimlik haklar birbirine karıştırılmamalıdır. Alıcının malı üretimde kullanmaya devam etmesi veya satıcının kısmi çözüm önermesi, uyuşmazlığın ispatını ve zarar hesabını etkileyebilir.

Hukuki Uyarı

Bu içerik genel hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Somut olayın tarihi, tarafların sıfatı, deliller ve yürürlükteki özel düzenlemeler hukuki sonucu değiştirebilir. Başvuru süresi ve görevli merci somut işlem belgeleri üzerinden ayrıca kontrol edilmelidir.