İşçinin İşverene Verdiği Zararda Tazminat ve Ücretten Kesinti Sınırları

Kural olarak hayır. TBK m.407’ye göre işveren, işçinin rızası olmadıkça kendi zarar alacağını işçinin ücretiyle takas edemez; tek istisna, işçinin kasten verdiği belirlenen zarardır ve bu durumda da kesinti yalnız ücretin haczi mümkün kısmı kadar yapılabilir. İşçinin zarardan sorumluluğu ise TBK m.400’e göre kusur, işin tehlikesi, işçinin uzmanlığı ve işverenin bildiği veya bilmesi gereken yetenekleri dikkate alınarak belirlenir; olağan işletme riski işçiye yüklenemez. Rıza ve kasıt yoksa işveren zararını ayrı bir alacak davasıyla istemelidir. İş Kanunu m.38’deki ücret kesme cezası ise tazminat değil disiplin cezasıdır ve ayda iki günlük ücreti aşamaz.

📅 Son güncelleme: 25 Ekim 2026

İşçinin sebep olduğu zararı kim ve nasıl ispatlar?

Normal iş riski ile özen borcuna aykırı davranış birbirinden ayrılmalıdır.

Disiplin cezası, zarar tazminatı ve ücret mahsubu aynı hukuki kurum değildir.

Ekipman kırılması veya kasa açığı gibi olaylarda öncelikle teknik ve muhasebesel ispat gerekir.

İşçinin kusurlu davranışı, somut zarar ve nedensellik bağı birlikte ispatlanmadıkça her işyeri zararını ücret kesintisine dönüştürmek mümkün değildir. TBK m.400’de işçinin sorumluluğu değerlendirilirken işin tehlikesi, uzmanlığı, çalışanın yetenekleri ve kendisinden beklenen özen dikkate alınır. İşyerinde olağan işletme riski ile ağır ihmal aynı kavram değildir.

İşçinin işverene verdiği zararda TBK m.400 çerçevesinde kusur, zararın miktarı ve işin niteliği değerlendirilirken ücret üzerinde kesinti yapılması ayrıca sınırlandırılmıştır. İşçinin zarara yol açtığı iddiası, işverenin bordroda tek taraflı ve sınırsız bir kesinti yapabileceği anlamına gelmez. Mahsup veya takas iradesinin dayanağı, işçinin geçerli rızası ve TBK m.407 gibi koruyucu hükümler ayrıca değerlendirilmelidir.

TBK m.400 kapsamında işçinin sorumluluk koşulları

Türk Borçlar Kanunu m.396, 400 ve devamı ile İş Kanunu m.32 ve 38; mahsup ve ücret korumasına ilişkin özel kurallar değerlendirilir.

İşçinin kusurunun tespiti. Zarara sebep olan davranışın işin yapılış koşulları, işçinin eğitimi ve öngörülebilir işletme riskiyle ilişkisi incelenir.

Zararın gerçek miktarı. Makinenin eski değeri, bakım durumu, onarım imkânı ve sigorta ödemesi araştırılmalıdır. İlk satın alma bedeli otomatik zarar hesabı değildir.

Ücretin mahsup sınırı. İşçinin ücret alacağı ve işverenin tazminat alacağı üzerinde mahsup ve rıza kuralları ayrıntılıdır. Tek taraflı tam ücret kesintisi kanuni korumayı ihlal edebilir.

Kusur, işin niteliği ve işverenin önlem yükümlülüğü

İşçinin işverene verdiği zararda öncelikle zarar ile çalışanın davranışı arasındaki nedensellik bağı, kusur ve işin olağan riski ayrılmalıdır. İşverenin ekipman bakımını ihmal etmesi, eğitim vermemesi veya güvenli çalışma koşullarını sağlamaması zarar hesabını etkileyebilir. Örneğin çalışan talimata aykırı kullanımla makineye zarar verdiyse hangi talimatın önceden tebliğ edildiği, olay tutanağı, teknik rapor ve cihazın olaydan önceki durumu incelenir. İşverenin zararı hesaplayıp ücretten kendiliğinden kesmesi ile işçiden tazminat istemesi aynı işlem değildir; TBK m.407 ve iş mevzuatındaki takas, kesinti ve işçinin onayı sınırlamaları ayrıca değerlendirilmelidir. Zararın tamamını sırf işçi olay sırasında görevliydi diye işçiye yüklemek doğru değildir.

Disiplin cezası niteliğindeki kesinti. 4857 m.38 kapsamındaki ücret kesme cezasının koşulları, tazminat amacıyla yapılan kesintiden ayrı değerlendirilir.

İş kazası ve iş sağlığı güvenliği ilişkisi. İşçinin zarar verdiği olayda işverenin eğitim, ekipman bakım ve denetim yükümlülüğü de belirleyici olabilir.

Rücu ve sigorta ödeme ilişkisi. İşverenin malvarlığı sigortasından aldığı tazminat ile işçiden isteyebileceği bakiye zarar mükerrer tahsil doğurmayacak şekilde ele alınmalıdır.

4857 sayılı İş Kanunu m.38 uyarınca disiplin amacıyla ücret kesme cezası yalnız sözleşmede belirtilmiş sebeplerle ve kanuni usulle mümkündür; bu kesinti bir ayda iki gündeliği aşamaz ve işçiye gerekçesi derhal bildirilir. Ayrıca kesilen tutar işverenin gelirine dönüşmez, kanunda öngörülen hesaba aktarılır. Buna karşılık işçinin kusuruyla makineye verdiği zarar iddiası TBK m.400 ve takas/mahsup hükümlerine göre ayrı değerlendirilir. İşveren zararını hesaplamadan, kusur araştırmadan bordroda tek taraflı kesinti yaparak iki farklı kurumu birbiri yerine kullanmamalıdır.

İşçi ücretinden kesinti ve mahsup hangi sınırlara bağlıdır?

Örneğin sürücünün kullandığı araçta daha önce bildirilen bakım eksikliği nedeniyle motor arızası yaşandığında masrafı doğrudan işçinin ücretinden kesmek doğru değildir. İşçi davranışıyla bakım eksikliğinin zarardaki rolü teknik kayıtlarla ayrıştırılmalıdır. Sigorta ödemeleri, hurda değeri ve gerçek onarım bedeli de zarar hesabında mahsup edilebilir; ilk satın alma bedeli daima zarar değildir.

Kaza tutanağı ve gerçek zarar hesabı

• İş sözleşmesi ve yazılı işyeri kuralları
• Olay tutanağı ve kamera/teknik kayıtlar
• İşçiye verilen eğitim ve ekipman teslim tutanakları
• Onarım teklifleri, bilirkişi ve değerleme kayıtları
• Sigorta ödeme, banka ve muhasebe kayıtları
• İşçinin savunması, bordro ve ücret kesintisi belgeleri

İşçinin zarara neden olduğu iddiası için hangi iş talimatının ihlal edildiği, doğan gerçek zararın tutarı ve işçinin kusuru somutlaştırılmalıdır. Disiplin amacıyla ücret kesme, zarar tazminatı ve işçi ücretinden takas/mahsup farklı kurallara bağlıdır. İşverenin elindeki hasar fotoğrafı tek başına işçinin kusur oranını veya kesintinin hukuka uygunluğunu kanıtlamaz.

İşverenin tazminat talebine karşı savunma ve dava

Ücret kesme cezası (4857 m.38), işverenin tazminat alacağı ve alacakların takası ayrı kurumlardır. İşçinin rızası ve ücretin korunan kısmı gözetilmeden bütün ücrete el koymak hukuka aykırılık doğurabilir. İşveren fesih uygulayacaksa ayrıca m.25 kapsamındaki süre ve ispat şartlarını incelemek zorundadır.

1. Zarar olayını tarafsız belgelemek. Olay tarihi, teknik neden ve zararın kapsamı açıklaştırılır.

2. Kusur ve miktarı ayrı hesaplamak. Zarar tutarı belirlense bile işçinin ne ölçüde sorumlu olduğu ayrıca incelenir.

3. Ücret kesintisi yerine hukuki tahsil yolunu değerlendirmek. Mahsup/rıza koşulları yoksa tek taraflı kesinti yerine geçerli alacak takibi yöntemleri ele alınır.

4. Fesih ve zarar talebini ayırmak. Aynı olay hem disiplin hem tazminat iddiası doğurabilir; bunlar birbirini otomatik olarak kanıtlamaz.

Örnek: Bakımı ihmal edilen araçta oluşan hasar

Olay

Lojistik firmasındaki sürücü, aracın bakımı yapılmadığına ilişkin önceki uyarılar bulunmasına rağmen meydana gelen arıza nedeniyle yük kaybından sorumlu tutulur. İşveren zararın tamamını maaştan kesmek ister.

Hukuki değerlendirme

Araç bakım geçmişi, sürücünün somut kusuru, taşıma koşulları ve sigorta ödemesi incelenmeden zarar bütünüyle işçiye yüklenemez. Ücret kesme yolunun hukuki koşulları ayrıca denetlenmelidir.

Muhtemel sonuç

İşçinin kusuru saptansa bile her hâlükârda bütün aylık ücretin tek seferde kesilebileceği sonucu çıkmaz.

Kusur ve zarar nedeninin araştırılması

İşçinin kullandığı araç hasarlandı diye zarar otomatik olarak işçiye yüklenemez. İşçinin görev ve özen yükümlülüğü, eğitim düzeyi, işin riski, işverenin gerekli bakım ve güvenlik önlemlerini alıp almadığı ve zarara yol açan teknik sebep birlikte değerlendirilir. Bakım arızası, olağan işletme riski ve ağır kusur ayrıştırılmadan yalnız onarım faturasına dayanılarak ücret kesintisi yapılması ispat ve hukuka uygunluk bakımından sorun çıkarır.

Ücretten kesinti ile ayrı tazminat talebi

İşverenin zarar alacağı bulunduğunu düşünmesi ücret koruma hükümlerini devre dışı bırakmaz. Ücret kesme cezası, takas/mahsup ve işçinin açık rızasıyla ödeme farklı kurallara tabidir. İş Kanunu m.38 kapsamındaki disiplin para kesintilerinin sınırları ile TBK kapsamındaki zarar tazmini aynı işlem değildir. İşveren, tazminat iddiasını hesaplayıp gerekirse ayrı yargısal yoldan ileri sürebilir; ücretin tamamını tek taraflı bloke etmek güvenli değildir.

Zarar hesabının bileşenleri

Hasar gören malın piyasa değeri, onarım gideri, sigorta ödemesi, varsa hurda değeri ve üçüncü kişinin katkısı ayrı gösterilmelidir. Şirketin gelir kaybı iddiası varsa bunun basit bir tahmin değil, kayıp ile olay arasındaki nedenselliği gösteren ticari kayıtlarla desteklenmesi gerekir. Aynı zarar için hem sigortacıdan hem işçiden mükerrer tahsilat yapılamaz. Dosyada hak edilen zarar ile ödenmiş tutar arasında açık mahsup tablosu oluşturulmalıdır.

İşverenin kendi ihmali varsa

Araç periyodik bakımının geciktirilmesi, güvenlik eğitimi verilmemesi veya yüksek riskli görevin uygun ekipman olmadan yaptırılması hâlinde zararı bütünüyle işçiye yüklemek yanlış olabilir. İşçinin davranışı yanında organizasyon ve denetim eksiklikleri incelenmelidir. Sigorta hasar dosyasındaki teknik rapor ile şirket içi disiplin tutanağı çelişirse kusura ilişkin nihai değerlendirme yalnız bu belgelerden birine dayanılarak yapılmamalıdır.

Kusur payı ve gerçek mali kayıp

İşletmede bir iş makinesi zarar gördüğünde tamir faturasında yer alan tüm kalemler işçiden talep edilebilecek zarar tutarı olmayabilir. Önceden mevcut arıza, parçanın normal kullanım ömrü, işverenin bakım yükümlülüğü, sigortanın ödediği miktar ve üçüncü kişinin katkısı ayrıştırılmalıdır. Örneğin sürücünün kusurlu olduğu ileri sürülen kazada aracın lastikleri mevzuata aykırıysa işverenin organizasyon ve bakım yükümlülüğü ayrıca gündeme gelir. İşçinin ücretinden kesinti yapılmasına ilişkin sınırlar zararın varlığından bağımsız değerlendirilmelidir. Disiplin amaçlı para cezası, işçinin zarardan sorumluluğu ve genel mahsup kuralları tek bir bordro satırına indirgenemez. Gerçek zarar miktarının doğru bulunması uyuşmazlığın ancak ilk aşamasıdır; sonraki aşama kimin hangi hukuki ölçüde sorumlu olduğudur.

İkinci olay: Depoda kırılan ürün ve işçinin kusuru

Olay: Depoda forklift kullanan çalışan, eğitim almadığı yeni model araçla raflara çarpar. İşveren 240.000 TL stok zararını çalışanın iki aylık ücretinden tamamen keser.

Hukuki değerlendirme: TBK m.400 kapsamında işçinin kusuru, mesleki bilgi düzeyi, işin tehlikeleri ve işverenin eğitim-gözetim borcu birlikte değerlendirilir. Zararın irsaliye ve depo sayımıyla gerçekliği saptansa bile zararın tümünün işçiye yükletilmesi veya ücretlerden doğrudan ve sınırsız kesinti yapılması ayrı bir hukuki problemdir.

Muhtemel sonuç: İşveren gerekli eğitim ve risk önlemlerini sağlamadıysa işçinin sorumluluğu etkilenebilir. Hukuka aykırı ücret kesintisi ayrıca ücret alacağı uyuşmazlığı doğurabilir.

Uygulamada dikkat: Zarar hesabı için servis/onarım faturası, sayım tutanağı ve olay videosu; kusur için eğitim ve iş güvenliği kayıtları; mahsup için ücret ödeme belgeleri ayrı tutulmalıdır.

İşçinin verdiği zararda kusur, kesinti ve ispat

TBK m.400’de işçinin sorumluluğu işin niteliği, mesleki riskler ve tarafların bilgi/deneyimi değerlendirilerek belirlenir. Ücretten mahsup bakımından ayrıca TBK m.407 uygulanır: işçinin rızası olmadıkça işverenin alacağı ücret borcuyla takas edilemez; kasıtla verilen ve yargı kararıyla sabit zarar yönünden kanunda sınırlandırılmış istisna vardır.

İşçi aleyhine otomatik ücret kesintisi ile ayrı tazminat talebi birbirinden ayrılmalıdır. Zararın gerçek miktarı, kusur dağılımı, işverenin iş sağlığı ve güvenliği yükümlülükleri, sigorta ödemesi ve aynı zararın ikinci kez tahsiline engel hesap birlikte değerlendirilmelidir.

İş hukukuna ilişkin diğer rehberler için İş Hukuku sayfamıza bakabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Kasa açığı işçinin maaşından doğrudan kesilebilir mi?

Kasa açığının oluşması, işçinin bütün açığı otomatik olarak ödeyeceği veya ücretinden doğrudan kesinti yapılabileceği anlamına gelmez. Önce zararın miktarı, işçinin kusuru ve illiyet bağı ispatlanmalıdır. Ardından İş Kanunu ve TBK’nın ücretin korunmasına ve mahsup işlemlerine ilişkin sınırları somut olaya uygulanmalıdır.

İşçi hatalı mal üretirse bütün bedeli öder mi?

Hayır, kendiliğinden ödemez. Seri üretimde belirli oranda hatalı ürün çıkması olağan işletme riskidir ve işverene aittir. İşçinin sorumluluğu için talimata aykırılık veya ağır ihmal gibi bir kusurun ispatı gerekir; TBK m.400 uyarınca kusurun ağırlığı, işin tehlikesi, işçinin eğitimi ve işverenin denetim yükümlülüğü dikkate alınarak sorumluluk miktarı indirilebilir. Hafif ihmalde işçinin bütün zarardan sorumlu tutulması uygulamada kabul görmez.

İşveren ücret kesme cezası uygulayabilir mi?

Evet, ama dar şartlarla. İş Kanunu m.38’e göre ücret kesme cezası ancak toplu iş sözleşmesinde veya iş sözleşmesinde gösterilen sebeplerle uygulanabilir; sebebiyle birlikte işçiye derhal bildirilmelidir ve bir ayda iki gündelikten fazla olamaz. Kesilen para işverene kalmaz, işçilerin eğitimi ve sosyal hizmetleri için kullanılmak üzere Bakanlık hesabına yatırılır. Bu ceza zararı karşılamak için değil disiplin için öngörülmüştür; zarar tazmininin yerine geçmez.

İşçi savunma vermediğinde zarar kesinleşir mi?

Hayır. Susma tek başına miktarı, kusuru ve hukuki sorumluluğu kanıtlamaz.

Sonuç

İşveren, işçinin verdiği zararı maaştan kendiliğinden kesemez: takas için işçinin rızası gerekir; rıza yoksa yalnız kasten verildiği belirlenen zarar, ücretin haczi mümkün kısmı kadar mahsup edilebilir. Diğer durumlarda zarar, kusur ve illiyet bağı ispatlanarak ayrı dava yoluyla istenir; sorumluluk miktarı işin riski ve işçinin kusurunun ağırlığına göre indirilebilir. Disiplin amaçlı ücret kesme cezası ise sözleşmede dayanağı olan, ayda iki gündeliği aşmayan ve işverene gelir yazılmayan ayrı bir kurumdur. Hukuka aykırı kesinti, işçi için ödenmemiş ücret alacağı ve haklı fesih sebebi doğurabilir.

Hukuki Uyarı

Bu yazı genel hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Somut uyuşmazlığın tarihi, sözleşme ve işlem belgeleri ile güncel mevzuat birlikte incelenmeden kişiye özgü hukuki sonuca ulaşılamaz.